Rejony złudnej wolności

„Za pracę i wytrwałość, za ofiarę i krew, za odwagę i śmiałość dziękuję wam żołnierze, w imieniu całego narodu i Ojczyzny naszej! Zrobiliście Polskę mocną, pewną siebie i swobodną. Możecie być dumni i zadowoleni ze spełnienia swego obowiązku…” – pisał Józef Piłsudski w rozkazie o zawieszeniu działań przeciwko bolszewikom w październiku 1920 roku. Na mocy traktatu pokojowego zawartego w Rydze 18 marca 1921 roku Rzeczpospolita pozostawiała we władzy Rosji bolszewickiej – na zdobytych przez wojsko, a zwracanych przez polityków ziemiach Kresów Wschodnich – ponad milion Polaków. 

Oddziały polskie opuszczały zdobyte orężnie Mińsk, Słuck, Zasław, Stary Konstantynów, Płoskirów i Kamieniec. Stojący na czele polskiej delegacji Stanisław Grabski zgodził się, by bolszewicka Rosja mówiła w imieniu Ukraińców i Białorusinów, co nie tylko niweczyło federacyjne plany Piłsudskiego i nadzieje niepodległościowych kręgów ukraińskich i białoruskich, ale również dawało komunistom oręż do