Targowica, czyli ohyda narodu i zdrada Ojczyzny. Akt wyzwolenia, który zrodził akt podłości

Miała wreszcie Polska swoje wielkie święto. Po ponad stu latach karlenia ducha narodowego i upadku sił państwowych, po uwikłaniu się w zależności od obcych, po deprawacji korupcją, bezideowością i cynizmem, po niemal zupełnym zatraceniu cnót obywatelskich, które zastąpiła czysta prywata – Rzeczpospolita budziła się. 3 maja 1791 roku uchwalił sejm skonfederowany Konstytucję – akt niezwykły, zdumiewający swoich i obcych, akt dający nadzieję na dalsze życie Ojczyzny. Akt i wyrastające z niego dzieło tak wielkie, że wszyscy wrogowie wolności zjednoczyli się, by je zniszczyć.

Takie były motywacje tych, którzy stawiając czoła gnuśności większej części narodu, uchwalili pierwszą w Europie konstytucję: „(...) chcąc korzystać z pory, w jakiej się Europa znajduje, i z tej dogorywającej chwili, która nas samym sobie wróciła; wolni od hańbiących obcej przemocy nakazów, ceniąc drożej nad życie, nad szczęśliwość osobistą, egzystencyę polityczną, niepodległość zewnętrzną