Dać go katu! Z życia mistrzów małodobrych

Średniowieczne i nowożytne miasta nie były w stanie funkcjonować bez kata egzekwującego sądowe wyroki. Jednak niezbędny mieszkańcom oprawca zwany mistrzem małodobrym był postacią przeklętą, usuniętą poza nawias społeczeństwa. Paradoksalnie, jedynych towarzyszy znajdował wśród przestępców, których miał karać. Zjawisko zbrodni jest tak stare jak sama ludzkość. Już w biblijnej Księdze Rodzaju czytamy o mordzie dokonanym przez Kaina na jego bracie Ablu. Kodeks karny spisany na polecenie babilońskiego króla Hammurabiego w XVIII w. p.n.e. wylicza cały katalog różnych przestępstw i grożących za nie kar, wprowadzając słynną zasadę „oko za oko”. Jednak nie wystarczy zadeklarować chęci ucięcia ręki czy nogi zbrodniarzowi, ktoś musi to wykonać, a jest to robota brudna i nieprzyjemna. Dlatego już w starożytności zrodził się zawód kata wprowadzającego w czyn sądowe wyroki. Jak trzeźwo zauważył bowiem w XVI wieku polski myśliciel Stanisław Orzechowski: „(Jak) by nie było w mieście