Łukasz Czarnecki

„Wielkie jest na czary zapotrzebowanie. W czasach niespokojnych królestwa bez stosów” – śpiewał Jacek Kaczmarski w programie Sarmatia. Rzeczywistość renesansowej Polski niewiele różniła się od obrazu nakreślonego przez barda. Okres odrodzenia kojarzy nam się z tryumfem rozumu, nauki i humanizmem. Zabobon oraz ciemnota miały rzekomo charakteryzować odchodzące w niebyt średniowiecze. Tymczasem to właśnie w renesansie po raz pierwszy zapłonęły stosy rzekomych czarownic, na uniwersytetach (w tym Akademii Krakowskiej) uczono wróżenia z gwiazd, natomiast alchemicy bezowocnie trudzili się nad przemianą metali nieszlachetnych w złoto. Królestwo Polskie nie odstawało pod tym względem od reszty Europy. Kraków cieszył się sławą istnej mekki czarnoksięstwa, na dworze ostatnich Jagiellonów i...
Harley Queen jest łotrzycą z komiksowego uniwersum wydawnictwa DC, uwikłaną w patologiczny związek z nemezis Batmana – Jokerem. Oznaczony kategorią R (tylko dla dorosłych) obraz opowiada o podjętej przez Harley próbie przejęcia kontroli nad swoim życiem. W kinach „Ptaki nocy, czyli fantastyczna emancypacja pewnej Harley Queen”. Komiks jako zjawisko kulturowe ma tyleż samo zwolenników co przeciwników. Nie tak dawne są czasy, gdy nawiedzeni protestanccy kaznodzieje organizowali palenie komiksowych zeszytów na stosach. Dziś jednak o komiksach wykłada się na uniwersytetach i dyskutuje na gromadzących fanów konwentach. O czasy, o obyczaje Śledząc komiks amerykański od jego początków po dzień dzisiejszy, jesteśmy świadkami przemian, które zachodziły w świecie. Doskonale widać to na...
Tytuł Sprawiedliwy wśród Narodów Świata został jak dotąd przyznany łącznie 27 363 bohaterom, którzy w mrocznych latach II wojny światowej nieśli pomoc Żydom mordowanym przez Niemców. Wśród wyróżnionych jest Sugihara Chiune – jedyny Japończyk na tej liście, dyplomata, szpieg oraz współpracownik polskiego wywiadu, który pomógł Polakom stworzyć siatkę wywiadowczą w Berlinie pod samym nosem Gestapo i Abwehry. Urodzony w 1900 roku Sugihara Chiune był człowiekiem niezwykle błyskotliwym i utalentowanym. Jako nastolatek zdobył stypendium japońskiego ministerstwa spraw zagranicznych, które pozwoliło mu wyjechać na zagraniczne studia do chińskiego Harbinu. Położone w Mandżurii miasto było wielkim skupiskiem rosyjskich imigrantów zbiegłych ze świeżo powstałego Kraju Rad, stanowiło więc najlepsze...
Strzelanie do protestujących, obozy koncentracyjne, zakaz poszczenia w Ramadan... Pekin od lat prowadzi intensywną kampanię wyniszczania muzułmańskiej ludności i kultury regionu Sinciangu – Uiguru. Przynależność Sinciangu, zwanego również Chińskim Turkiestanem, do Państwa Środka ma stosunkowo świeżą datę. Ziemie te przez większą część swojej historii pozostawały niepodległe, a ich mieszkańcy trudnili się obsługą Jedwabnego Szlaku. Wojowniczych ujgurskich emirów podporządkowali sobie dopiero cesarze z mandżurskiej dynastii Qing, którzy zawojowali te tereny w połowie XVIII stulecia. Bogactwo nie dla miejscowych Słabo zaludniony, ubogi rejon jeszcze sto lat temu straszył pustkami. Rewolucyjna zmiana nastąpiła, gdy w Chińskim Turkiestanie odkryto złoża niezbędnych dla nowoczesnego...
15 stycznia we francuskim Draguignan w wieku 95 lat zmarł Christopher Tolkien – oksfordzki wykładowca języka angielskiego, poważany badacz sag nordyckich, lecz przede wszystkim najmłodszy syn J.R.R. Tolkiena. Przez blisko 47 lat, które upłynęły od śmierci twórcy „Władcy Pierścieni”, porządkował, badał i wydawał spuściznę swego ojca. Do 2017 roku stał na czele chroniącej ją fundacji Tolkien Estate. Urodzony 21 listopada 1921 roku Christopher Tolkien był chyba najbliższą ojcu osobą w całej sześcioosobowej rodzinie Tolkienów. W najmłodszym ze swych synów pisarz odnalazł bratnią duszę i wiecznie chciwego nowych opowieści słuchacza. Christopher był pierwszym czytelnikiem większości utworów ojca. To on czytał na bieżąco powstającego w czasie II wojny światowej „Władcę Pierścieni”. A było...
Tradycja chińska jest niechętna płci pięknej. Konfucjusz i jego uczniowie ostrzegali Chińczyków przed uległością wobec niewiast, taoistyczni mędrcy głosili, że mądry człowiek nie słucha żony ani konkubiny, a jeden z najgroźniejszych znanych chińskiej sztuce wojennych podstępów nazywany jest „Fortelem pięknej kobiety”. Mimo to kilka razy w dziejach zdarzyło się, że władzę nad Chinami przejmowały kobiety. Żadna z nich nie może się jednak równać z Wu Zeitan (625–705 r. n.e.), jedyną w chińskiej historii przedstawicielką płci pięknej, która ukoronowała się na cesarza. Dziewczynka mająca w przyszłości zatrząść Chinami przyszła na świat jako córka zamożnego handlarza drewnem, który dorobiwszy się majątku, porzucił biznes i został urzędnikiem państwowym. Wu była dzieckiem z drugiej żony (w...
„Później mówiono, że człowiek ten nadszedł od północy; od Bramy Powroźniczej” – tymi słowami Andrzej Sapkowski zaczął swoje debiutanckie opowiadanie, opublikowane na łamach „Fantastyki” w grudniu 1986 roku. 20 grudnia Netflix zaprezentuje pierwszy sezon serialowej adaptacji przygód „Wiedźmina”. Od tamtego czasu minęły 33 lata. Twórca postaci białowłosego pogromcy potworów – Geralta z Rivii jest dziś najpopularniejszym polskim pisarzem. Jego książki zostały przetłumaczone na 20 języków, w tym na tak egzotyczne jak chiński i japoński. Stały się też inspiracją dla twórców kultowej trylogii gier komputerowych RPG ze studia CD Projekt Red. Utwory Sapkowskiego były adaptowane jako słuchowiska, na ich motywach tworzono komiksy, a jego bohater pojawił się nawet na teatralnych scenach Gdyni i...
Potrzeba wiary w „coś więcej” jest nieodłączną częścią ludzkiej natury. Biorąc pod uwagę znaczenie religii w dziejach ludzkości, nie powinno nikogo dziwić, że rozważający naturę homo sapiens pisarze fantastyki naukowej z XX wieku wzięli na warsztat również relacje człowieka z Bogiem. Czym charakteryzuje się literatura science-fiction? Jeśli ktoś lekceważąco powie, że jest to rodzaj opowiastek o robotach i kosmitach, rozsierdzeni fani i badacze gatunku wyrwą temu profanowi jego plugawy język. W fantastyce naukowej występują zarówno sztuczna inteligencja, jak i przybysze z innych światów, ale to tylko rekwizyty. Prawdziwy sens tej twórczości kryje się w pytaniach, które ona zadaje. Mistrzowie fantastyki naukowej dokonywali bezwzględnej wiwisekcji ludzkiej natury. Wnioski, do jakich...
Dokonane w nocy z 30 na 31 grudnia 1931 roku w lwowskich Brzuchowicach brutalne morderstwo 17-letniej harcerki Elżbiety, córki wziętego inżyniera Henryka Zaremby, było najgłośniejszą sprawą kryminalną II RP. Policja oskarżyła o dokonanie zbrodni opiekunkę dzieci Zaremby, a równocześnie jego kochankę – Serbkę Emilię Margeritę Gorgon, która do historii przeszła jako Rita Gorgonowa. Jeszcze przed rozpoczęciem procesu żądna krwi opinia publiczna zadecydowała o winie kobiety. Urodzona w 1901 roku w Dalmacji Emilia Margerita Ilić (Gorgon było nazwiskiem po mężu) nie miała łatwego życia. Na świat przyszła jako pogrobowiec, gdyż jej ojciec zmarł, zanim żona doczekała się rozwiązania. Dziewczynce nie dane było zaznać domowego ciepła, matka szybko wyszła ponownie za mąż, a ojczym nie znosił...
Anglik Thomas Pellow miał zaledwie 11 lat, gdy dowodzony przez jego stryja statek handlowy, na którego pokładzie chłopak uczył się żeglarskiego fachu, został zdobyty przez berberyjskich piratów z Maroka. Pojmanemu chłopcu pisane było spędzić ponad dwie dekady w niewoli u szalonego sułtana Mulaja Ismaila i jego następców. Na początku XVIII wieku w rybackim miasteczku Penryn na wybrzeżu Kornwalii mieszkali państwo Pellow. Była to rodzina, jakich wiele na całym świecie; dzięki ciężkiej pracy ledwo wiązali koniec z końcem i marzyli o lepszym jutrze dla trojga dzieci: dwóch córek i chłopca. Właśnie w synu rodzice lokowali większość swoich nadziei. Niestety! Choć jedenastoletni potomek Pellowów był dzieckiem wyjątkowo bystrym, nie palił się do nauki. Zamiast tego marzył o dalekich morskich...
Przez prawie osiem wieków wyniosłe mury Konstantynopola chroniły Zachód przed pochodem wojsk islamu. Cesarstwo Bizantyńskie było przedmurzem chrześcijaństwa i gdyby nie jego wieczna warta, armie niosące zielony sztandar Mahometa bez trudu podbiłyby Europę. Kiedy jednak w XV stuleciu Bizancjum stanęło nad przepaścią i zagroziła mu zagłada z rąk Turków Osmańskich, zachodnioeuropejscy władcy pozostawili je własnemu losowi. W ostatnich latach istnienia Cesarstwa wśród jego mieszkańców krążyło wiele mrożących krew w żyłach przepowiedni. Jedna z nich głosiła, że kiedy na tronie zasiądzie syn Heleny o imieniu Konstantyn, mury Konstantynopola runą pod naporem wrogów i Miasto Miast zostanie zdobyte przez niewiernych. Gdy jesienią 1448 roku zmarł autokrator Jan VIII z dynastii Paleologów, ponure...
Mario Puzo w swej powieści „Rodzina Borgiów” postawił tezę, że papież Aleksander VI i jego dzieci to pierwsza w dziejach rodzina mafijna. Ale autor „Ojca chrzestnego” nigdy nie słyszał o Erazmie Czeczotce – szesnastowiecznym rajcy i trzykrotnym burmistrzu Krakowa, przy którym zarówno papież Borgia, jak i don Vito Corleone wydają się dobrotliwymi staruszkami. Karierę wywodzącego się z zamożnego krakowskiego rodu sukiennych kupców Erazma Czeczotki znaczyły trupy, gwałty i malwersacje. Zostawszy w roku 1547 rajcą miejskim, Czeczotka przez następne 40 lat trząsł Krakowem. O dopuszczanym się przez niego bezprawiu wiedzieli wszyscy, nie przeszkodziło mu to jednak w trzykrotnym osiągnięciu urzędu burmistrza (w latach 1548,1575, 1586). Wielokrotnie ciągany po sądach ze wszystkich tarapatów...
Ostatniemu zasiadającemu na polskim tronie przedstawicielowi dynastii Piastów potomni, jako jedynemu ze wszystkich naszych władców, nadali przydomek „Wielki”. Bez wątpienia Kazimierz III ciężko sobie na niego zapracował. Biografia wybitnego monarchy ma jednak także niezbyt pochlebne karty, o których nie mówi się uczniom na lekcjach historii. Kazimierz był oczkiem w głowie swoich rodziców. Nie ma się zresztą czemu dziwić; pozostali dwaj synowie Łokietka i Jadwigi zmarli w dzieciństwie. Dodatkowo królowa urodziła następcę tronu w wieku 44 lat, co w średniowieczu było ewenementem i wręcz zakrawało na cud. Chuchano więc na chłopca i dmuchano, a królewska para patrzyła przez palce na wybryki ukochanej latorośli. Skutki takiego wychowania nie dały na siebie długo czekać – królewiczowi milsze...
Wiosną 1585 roku do Rzymu przybyło pierwsze w dziejach Europy japońskie poselstwo, złożone z czterech młodzieńców ochrzczonych przez działających w Kraju Kwitnącej Wiśni jezuitów. Dziwnym zrządzeniem losu pamiątka tej niezwykłej wizyty zachowała się do naszych czasów w Krakowie. W 1999 roku przed pracownikami Oddziału Rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej stanął nielichy problem – z uniwersytetu w japońskim Kobe przyszedł list od pracującej na tej uczelni rosyjskiej profesor Ludmiły M. Jermakowej. Badaczka średniowiecznej Japonii prosiła o pomoc w poszukiwaniach – znajdującego się wedle jej informacji w krakowskich zbiorach – oprawionego w srebro rękopisu zawierającego przekład dwóch wierszy Psalmów Dawidowych na język japoński. Dokument ten miał być pamiątką po bytności w...
Od jego śmierci minęło ponad 200 lat, ale postać Tadeusza Kościuszki wciąż inspiruje. Masową wyobraźnię rozpalają niezwykłe koleje losów bohatera narodów polskiego i amerykańskiego. Urzeczeni romantyczną legendą „rycerza wolności” często zapominamy, że w ostatecznym rozrachunku poniósł on życiową klęskę i nie doczekał się spełnienia marzeń o niepodległej Polsce. Nawet jego ostatnia wola, w której rozkazywał wykorzystać swój amerykański majątek na wyzwolenie i zapewnienie godnego życia niewolnikom jego przyjaciela Thomasa Jeffersona, nie została nigdy spełniona. Był 10 października 1794 roku. Dzień bitwy pod Maciejowicami, dzień klęski polskiego wojska, dzień, w którym wniwecz obróciły się marzenia o ocaleniu upadającej Rzeczpospolitej. W wyniku krwawej bitwy, stoczonej z przeważającą...
Kwestia przynależności narodowej XIX-wiecznego poety, publicysty, malarza i rewolucjonisty – Harro Harringa – może przyprawić o ból głowy. Choć mówił i pisał po niemiecku, do 30. roku życia legitymował się duńskim paszportem, którego z kolei wyrzekł się, by wstąpić do armii Królestwa Polskiego. Polaków pokochał do tego stopnia, że przyjął nazwisko Kazimirowicz. W pewnym momencie był obywatelem USA, ale ostatecznie to obywatelstwo odrzucił. Po jego tragicznej śmierci twórcy epitafium bezradnie rozłożyli ręce i wyryli na płycie nagrobnej napis: „Był Duńczykiem”. Dziś nazwisko Harring mówi coś jedynie badaczom historii literatury niemieckiej. Tymczasem w pierwszej połowie XIX wieku jego utwory cieszyły się ogromną popularnością. Liberalni czytelnicy wieszali sobie w salonach portrety...
W czasie wojny polsko-bolszewickiej w szeregach polskiej armii służyła Eskadra Kościuszkowska – niewielka jednostka złożona z amerykańskich lotników, którzy pomimo braku jakichkolwiek związków rodzinnych z naszą ojczyzną zdecydowali się wspomóc Polaków w walce o zachowanie niedawno odzyskanej niepodległości. Historia tej formacji zaczęła się od szalonego pomysłu pochodzącego z Florydy kapitana Amerykańskiego Korpusu Ekspedycyjnego – Meriana C. Coopera. Oficer mający w chwili zakończenia I wojny światowej 25 lat, należał do ludzi, których rozpierała niesamowita energia. Mimo iż jego dorosłe życie przypadło na XX wiek, przypominał bardziej XIX-wiecznych romantyków – podobnie jak oni nie potrafił usiedzieć w miejscu, wciąż pędził gdzieś przed siebie, gnany duchem przygody. Początkowo...
O Wacławie Jędrzejewiczu (1893–1993), ministrze wyznań religijnych i oświecenia publicznego II RP, wybitnym historyku i jednym z założycieli Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku, można powiedzieć wiele, ale na pewno nie to, że jego trwające sto lat życie było nudne. Ten piłsudczykowski nestor, jedyny człowiek z otoczenia marszałka, który doczekał powstania III Rzeczypospolitej, przeżył wiele przygód: w czasie I wojny światowej służył w legionach, potem stanął, by bronić Polski przed bolszewikami. Gdy ucichły wystrzały karabinów, kontynuował walkę przeciw Sowietom, pełniąc w randze majora funkcję szefa Wydziału Ewidencyjnego II Oddziału Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Biorąc udział w wielkiej grze wywiadów, zapoznał się z japońskim attaché wojskowym w Warszawie – majorem...
17 września 1939 roku wojska sowieckie, realizując postanowienia paktu Ribbentrop–Mołotow, bez wypowiedzenia wojny zdradziecko wkroczyły na wschodnie tereny II Rzeczpospolitej. Dla walczącej z niemiecką nawałą polskiej armii oznaczało to cios w plecy, uniemożliwiający dalsze stawianie oporu nieprzyjacielowi. W efekcie w ciągu następnych dwóch tygodni działania wojenne na terytorium Polski ustały, kraj nasz został podzielony pomiędzy najeźdźców, a na terenach, jakie przypadły w udziale Stalinowi, miał miejsce mord katyński oraz szeroko zakrojona akcja wysiedlania Polaków i wywożenia ich na Syberię bądź do Azji Centralnej. Exodus Nagle, pośród tej ciemnej nocy rozpaczy, błysnął promyk nadziei: 22 czerwca 1941 r. Niemcy zaatakowały Związek Sowiecki. Przerażony nagłą zdradą swego...