Szmaragdowa rzeka

W 1917 r. legioniści wchodzący w skład I i III Brygady odmówili złożenia przysięgi na wierność cesarzowi Niemiec. Ci, którzy byli poddanymi cara rosyjskiego, zostali internowani. Natomiast ci pochodzący z Galicji zostali wcieleni do armii austro-węgierskiej. Większość z nich została wysłana na front włoski. Podobny los spotkał Władysława. Nie zachowały się żadne dokumenty z tych czasów, ale z opowiadania jego żony wiadomo, że walczył w Alpach nad rzeką, którą jako artysta nazywał „rzeką szmaragdową”. Korzystając z tegorocznego urlopu, postanowiłem odszukać to miejsce. Początkowo myślałem, że chodzi o któryś z potoków w Tyrolu, gdzie toczyły się zacięte walki pomiędzy wojskami włoskimi a austriackimi. Szybko przekonałem się jednak, że chodzi o inną rzekę. Wypływa ona z Alp Julijskich, a przepływa przez terytorium Słowenii i Włoch. W pierwszym z tych krajów nosi nazwę Socza, a w drugim Isonzo. I pod tą drugą nazwą przeszła do historii. Dolina tej rzeki od wieków należała do monarchii