Czterej pancerni górą!

„Towariszcz Jewrej, znaczit polskij Żyd, wot wam w Krasnuju Armiju nada…” – takie słowa kierowano do obywateli polskich żydowskiego pochodzenia, stających przed komisjami poborowymi po ataku Niemiec na Sowiety. Przyjmowały one, w myśl umowy Sikorski–Majski, polskich zesłańców i łagierników do tworzonego na terenie ZSRS polskiego wojska. Komisje były mieszane, a prym w nich wiodło NKWD.

Jednak łatka antysemityzmu została przypięta generałowi Andersowi, chociaż prawda była całkiem inna. Anders, sam będąc więźniem Łubianki, chciał wydostać z Sowietów jak największą liczbę osób, wojskowych i cywilnych, Polaków, ale także Ukraińców, Białorusinów i Żydów. W wojsku znalazło się ostatecznie około 4500 żołnierzy pochodzenia żydowskiego. Kiedy II Korpus dotarł do Palestyny, rozpoczęły się ich masowe dezercje. Anders przymykał na nie oko, a nawet wydał żandarmerii poufny zakaz ścigania uciekinierów. Wiedział, że staną się oni w większości bojownikami walczącymi o niepodległe państwo Izrael i uważał, że mają do tego prawo. Z armii polskiej zdezerterowało wówczas około 3000 Żydów. Taki był też wybór Menachema Begina, kaprala w Armii Andersa. Begin stanął na czele powstania i został potem premierem Izraela. Można powiedzieć, że Polacy w pewnym stopniu pomogli w tworzeniu niepodległego Izraela. Co się stało z pozostałymi Żydami w Armii Andersa? Przeszli wraz z nią cały okres szkolenia w bazach w Palestynie i Egipcie i cały szlak bojowy we Włoszech. Wielu z nich tam poległo, spoczywają na cmentarzu wśród „kompanii braci”. O grupie towarzyszy broni z Armii Andersa traktuje moja powieść poświęcona żołnierzom II Korpusu. Oparta była na dziesiątkach żołnierskich pamiętników i dzienników, na zamieszczanych w wydawanej przez wojskową prasę II Korpusu relacjach, na publikacjach emigracyjnych (uczciwych źródeł polskich praktycznie nie było), a także na fundamentalnej pozycji z 1997 r.: „General Anders and The Soldiers of the Second Polish Corps”. Jej autor,...
[pozostało do przeczytania 33% tekstu]
Dostęp do artykułów: