Grzegorz Makus

Grzegorz Makus
Ludwik Ostyk-Narbutt urodził się 26 sierpnia 1832 r. w majątku Szawry nieopodal miasteczka Nacza w powiecie lidzkim, jako syn znanego i cenionego historyka Teodora Narbutta, autora wielotomowego dzieła pt. „Dzieje narodu litewskiego”, i Krystyny Podewskiej. Narbuttowie wywodzili się ze starego i zasłużonego dla Wielkiego Księstwa rodu szlacheckiego Dowszprungów, a w ich domu pielęgnowano tradycje patriotyczne, w duchu których wychowywany był Ludwik i jego młodszy brat Bronisław. Nauki pobierał w popijarskiej szkole w Lidzie, a następnie w wileńskim gimnazjum państwowym, zwanym „Instytutem szlacheckim”, gdzie w 1850 r. zorganizował tajny związek patriotyczny „Orzeł i Krzyż”. Po kilku miesiącach działalności, wiosną 1851 r., dwaj koledzy Ludwika donieśli władzom o niepodległościowym...
Grzegorz Makus
Kontakty pomiędzy Obwodami WiN Włodawa i Radzyń Podlaski nawiązano na początku grudnia 1946 r. Ppor. „Jastrząb” nawiązał kontakt przez komendanta placówki Miłków Józefa Stanisławskiego „Trutnia” z komendantem rejonu w Obwodzie WiN Radzyń Podlaski por. Jerzym Skolincem „Krukiem”. Ten ostatni doprowadził w połowie grudnia 1946 r. do spotkania z komendantem radzyńskiego Obwodu WiN kpt. Leonem Sołtysiakiem „Jamesem”. Tak opisał je na kartach swojego pamiętnika brat i zastępca dowódcy Edward Taraszkiewicz „Żelazny”: „Na spotkaniu tym przedstawił »Dżems« [»James«] swój projekt zaatakowania UB w Radzyniu i uwolnienia więźniów politycznych. Według jego słów, akcja ta miała się odbyć w noc sylwestrową. »Jastrząb« nie odmawia prośby udzielenia pomocy, obiecując przyjechać na umówiony punkt autem....
Grzegorz Makus
Partyzanckie losy Po rozbrojeniu polskich oddziałów partyzanckich przez wkraczających Sowietów Adam Ratyniec początkowo ukrywał się, jednak niedługo później dołączył do grupy złożonej z żołnierzy wywodzących się z oddziału por. „Zenona”, z którymi podjął działania samoobronne, zwalczając UB oraz NKWD i ich agentów. 29 czerwca 1945 r. podczas akcji na posterunek sowiecki w majątku Hruszniew partyzanci napotkali silny opór i w zmasowanym ogniu broni maszynowej musieli się wycofać. Śmierć poniósł jeden Sowiet, a ze strony partyzantów poważnie ranny został Adam Ratyniec, ps. Lampart, który padł z przestrzeloną piersią i ręką. Koledzy wynieśli go z zagrożonego terenu i oddali pod opiekę sanitariuszek w Szpakach-Kolonii, gdzie w wyniku donosu został aresztowany i umieszczony w siedleckim...
Grzegorz Makus
Świat dawno zapomniał o koszmarze wojny, wyrosło nowe pokolenie Polaków. Komuniści w kraju umocnili swoją dyktaturę i mogło się wydawać, że nic już nie zakłóci ich panowania. Poza jednym. W podlubelskich wioskach nadal ukrywał się człowiek spędzający im sen z powiek, ostatni żołnierz Polski Podziemnej – Józef Franczak ps. Lalek, podkomendny mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapory” i kpt. Zdzisława Brońskiego „Uskoka”. Miał wówczas 45 lat. Walkę rozpoczął w 1939 r., stając przeciwko niemieckim okupantom, by kontynuować ją przez kolejne 24 lata, z czego większość z komunistycznym zniewoleniem. Wytrwał do 21 października 1963 r. Został wydany w ręce bezpieki przez krewnego zwerbowanego do współpracy z SB. Poległ, próbując przebić się przez kordon obławy grupy operacyjnej  SB-ZOMO w...
Grzegorz Makus
Danuta Siedzikówna urodziła się 3 września 1928 r. we wsi Głuszczewina k. Narewki w pow. Bielsk Podlaski. Była drugą córką leśnika Wacława Siedzika i Eugenii z Tymińskich. W rodzinie żywe były polskie tradycje patriotyczne. Ojciec w 1913 r. podczas studiów w Petersburgu został aresztowany przez władze carskie za udział w tajnej polskiej organizacji młodzieżowej i zesłany w głąb Rosji, skąd do Polski wrócił dopiero w 1926 r. Babcia Helena Tymińska spokrewniona była z rodziną Orzeszków i znała dobrze Elizę Orzeszkową. Świadomość rodzinnej przeszłości wywarła duży wpływ na ukształtowanie osobowości i postawy przyszłej sanitariuszki. Do wojny rodzina Siedzików mieszkała w leśniczówce Olchówka pod Narewką, gdzie pracował ojciec. Danuta miała dwoje rodzeństwa – młodszą o trzy lata siostrę Irenę...
Grzegorz Makus
Początek drogi Lata 1945–1947 to na Podbeskidziu okres największego nasilenia działań antykomunistycznego podziemia. Zgrupowanie pod dowództwem kpt. Henryka Flame „Bartka” było największą i najbardziej aktywną formacją partyzancką działającą na tym terenie, która w okresie szczytowego rozwoju, wiosną 1946 r., liczyła ponad 300 żołnierzy oraz kilkuset współpracowników. Henryk Flame w 1936 r. rozpoczął naukę w Szkole Podoficerów Lotnictwa dla Małoletnich w Bydgoszczy, którą ukończył w 1939 r. w stopniu kaprala pilota. Dostając przydział do 123. Eskadry Myśliwskiej 2. Pułku Lotniczego w Krakowie, podczas kampanii wrześniowej bronił nieba nad Warszawą. Po ustaniu walk przedostał się na Węgry, gdzie został internowany, skąd w 1940 r. uciekł i wrócił do Polski. Do oddziału partyzanckiego...
Grzegorz Makus
Dopiero niedawno Centralne Archiwum Federalnej Służby Bezpieczeństwa w Moskwie na wniosek stowarzyszenia Memoriał ujawniło dwa szyfrogramy szefa Smiersza gen. Wiktora Abakumowa do szefa NKWD Ławrientija Berii z lipca 1945 r., potwierdzające tragiczny los ujętych w czasie Obławy Augustowskiej żołnierzy i współpracowników polskiego podziemia niepodległościowego. Wstrząsające dokumenty na temat tej zbrodni pozyskał w Rosji Instytut Pamięci Narodowej. Dokumenty zbrodni Materiały nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do charakteru działań jednostek Armii Czerwonej. Gen. Abakumow w piśmie z 21 lipca 1945 r. raportował Berii o wysłaniu do Olecka generała majora Iwana Gorgonowa, zastępcy naczelnika Głównego Zarządu Smiersz, z grupą doświadczonych funkcjonariuszy kontrwywiadu w celu...
Grzegorz Makus
Na sygnał radiowy z Londynu W rozkazie tym „Wilk”, stojący na czele całości sił mających realizować założenia „Burzy” w tych dwóch okręgach, nakazywał oddziałom AK uderzyć na Wilno i zdobyć je samodzielnie przed wkroczeniem wojsk sowieckich, by „walką żołnierza polskiego zadokumentować polskość i nienaruszalność ziem północno-wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej”. Ogółem w operacji miało uczestniczyć ponad 12,5 tys. żołnierzy AK z obu okręgów. Uderzenie planowano wykonać pięcioma zgrupowaniami partyzanckimi. Zgrupowaniem nr l „Wschód” dowodził mjr Antoni Olechnowicz „Pohorecki”, zgrupowaniem nr 2 „Północ” mjr Mieczysław Potocki „Węgielny”, zgrupowaniem nr 3 „Południowy Wschód” mjr Czesław Dębicki „Jarema”, zgrupowaniem nr 4 „Południe” mjr Stanisław Sędziak „Warta”, a zgrupowaniem nr 5...
Grzegorz Makus
Rodzina Na Lubelszczyźnie jedną z wielu takich rodzin, wobec których zastosowano zasadę odpowiedzialności zbiorowej, byli Władysław i Stefania Zarzyccy oraz trójka ich dzieci: 12-letnia Marysia, 11-letni Henryk i 9-letnia Zosia. Rodzina Zarzyckich mieszkała w kolonii Łuszczów (gm. Wólka Lubelska, pow. Lublin), a ich gospodarstwo było ostoją oddziału kpt. Zdzisława Brońskiego „Uskoka” co najmniej od wiosny 1946 r. Władysław Zarzycki był rolnikiem majętnym, prezesem związku chmielarskiego, członkiem Zrzeszenia WiN i kwatermistrzem odpowiedzialnym za aprowizację. Duży, murowany dom, schowane nieco z tyłu zabudowania gospodarcze i 20 ha ziemi otoczonej lasem dawały doskonałe warunki dla konspiracji. Regularnie, co kilka miesięcy odbywały się tam spotkania kadry oddziału. Była to – oprócz...
Grzegorz Makus
Zdzisław Badocha urodził się 22 marca 1923 r. w Zagórzu (dziś dzielnica Sosnowca), w rodzinie Wandy i Romana Badochów, podoficera KOP, później żołnierza II Korpusu i kapitana PSZ na Zachodzie. Pierwsze lata życia spędził w rodzinnym mieście. W związku ze służbą ojca w KOP rodzina Badochów przeniosła się do Święcian (województwo wileńskie). Zdzisław ukończył Gimnazjum im. Józefa Piłsudskiego w Starych Święcianach. Tamtejsi nauczyciele przekazywali uczniom nie tylko wiedzę, ale także starali się kształtować w nich postawy patriotyczne i obywatelskie. W podobnej atmosferze wychowywany był sam Zdzisław Badocha w domu rodzinnym. Ojciec i matka od najmłodszych lat przekazywali swoim dzieciom najważniejsze wartości. Mając 13 lat, Zdzisław wstąpił w szeregi ZHP, do drużyny im. B. Głowackiego w...
Grzegorz Makus
„Brzask” Szlak bojowy, który doprowadził por. Józefa Małczuka „Brzaska” do ostatniego postoju w lesie pod Toczyskami Podbornymi, rozpoczął się od konspiracji SZP-ZWZ-AK, w której działał od początku okupacji niemieckiej. Brał udział w wielu akcjach bojowych przeciwko Niemcom, w jednej z nich został ranny. Po wkroczeniu na teren Polski Armii Czerwonej pracował w urzędzie gminnym w Wyrozębach, jednak został w kwietniu 1945 r. aresztowany przez UB. Odbity przez oddział partyzancki Franciszka Mazurczaka „Dziadka”, „Żubra” w akcji 13 kwietnia 1945 r. pod Mołomotkami nie wrócił już do domu, lecz pozostał w oddziale. Następnie pełnił wiele funkcji w Komendzie Obwodu WiN Sokołów Podlaski, m.in. referenta wychowawczego. Po śmierci 17 lipca 1946 r. komendanta ośrodka WiN Jabłonna Lacka, pchor....
Grzegorz Makus
Jednoosobowym „plutonem egzekucyjnym” okazał się być „kat z Mokotowa”, st. sierż. Piotr Śmietański, doświadczony morderca, który strzałem w tył głowy zabił też innych bohaterów walki o wolną Polskę, m.in. rok wcześniej rtm. Witolda Pileckiego, a w lutym 1951 r. mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszkę”, legendarnego dowódcę 5. Brygady Wileńskiej AK. Major cc Hieronim Dekutowski „Zapora” był bez wątpienia pierwszoplanową i najwybitniejszą postacią zbrojnego podziemia antykomunistycznego na Lubelszczyźnie. Jest znakomitym przykładem ciągłości walki o niepodległość Polski, prowadzonej kolejno z okupantem niemieckim, a po jej zakończeniu z reżimem komunistycznym przez dziesiątki tysięcy żołnierzy Polskiego Państwa Podziemnego, którzy swoją antykomunistyczną walkę podjęli wraz z wkroczeniem na...
Grzegorz Makus
Oddział Pod koniec 1939 r. wraz z bratem Władysławem i innymi mieszkańcami Włodawy został wywieziony na roboty przymusowe do Niemiec. Powrócił w rodzinne strony dopiero w czerwcu 1945 r. W tym czasie jego młodszy brat Leon (ur. 13 maja 1925 r.) był już dowódcą oddziału partyzanckiego Obwodu DSZ (a od września 1945 r. WiN) Włodawa. Leon Taraszkiewicz wstąpił w szeregi partyzantki antykomunistycznej w drugiej połowie lutego 1945 r. Wcześniej, 18 grudnia 1944 r., został aresztowany przez UB i trafił do więzienia na Zamku w Lublinie. Zbiegł 13 lutego 1945 r. podczas transportu do obozu NKWD i UB w Błudku-Nowinach i po dotarciu we Włodawskie nawiązał kontakt z ukrywającym się komendantem rejonu DSZ (późniejszym zastępcą komendanta Obwodu WiN Włodawa) ppor. Klemensem Panasiukiem „Orlisem”....
Grzegorz Makus
Wymykając się bolszewikom O przedwojennym życiu Anatola Radziwonika wiadomo niewiele. Urodził się 20 lutego 1916 r. w Brańsku w Rosji, był synem kolejarza Konstantego Radziwonika i Nadziei z domu Makowieckiej, pochodzącej z prawosławnej rodziny zamieszkałej we wsi Piekary. Anatol uczył się w Państwowym Męskim Seminarium Nauczycielskim w Słonimiu, a latem 1938 r. został powołany do Wojska Polskiego. Ukończył wówczas szkołę podchorążych piechoty w Jarosławiu. Po zwolnieniu z wojska powrócił do Iszczołnian, gdzie zastała go wojna. Nie wiadomo, czy Anatol Radziwonik uczestniczył w wojnie obronnej 1939 r., jak również kiedy przystąpił do polskiej konspiracji niepodległościowej. W każdym razie w 1943 r. dowodził już jedną z placówek konspiracyjnych w Obwodzie AK Szczuczyn kryptonim „Łąka...