Wobec jarzma

Rosja nacjonalistyczna może być nawet bardziej niebezpieczna niż ta rządzona w imieniu cara przez cudzoziemskich urzędników Znana jest anegdota, w której Polacy, postawieni wobec dwójki nieprzyjaciół, mają wybrać, z którym będą walczyć pierwsi. Z Niemcem czy Rosjaninem? Wybierają Niemca, tłumacząc: „Najpierw obowiązek, a potem przyjemność!”. Żart obrazuje głęboką prawdę o naszej narodowej psychice – niezależnie, w jakim byliśmy upadku, wobec Niemców – bywało – odczuwaliśmy strach, wobec Rosjan – głównie pogardę. Profesor Andrzej Nowak w swojej pracy, której tytuł zaczerpnął z wiersza Rajnolda Suchodolskiego, poległego w Powstaniu Styczniowym: „Kto powiedział, że Moskale są to bracia nas, Lechitów, temu pierwszy w łeb wypalę przed kościołem Karmelitów”, zajmuje się ewolucją myśli politycznej wybitnych Polaków pierwszej połowy XIX w. Jest to rozwinięcie pracy doktorskiej profesora i prezentacja całego wachlarza stanowisk wobec Rosji – państwa i narodu – począwszy od