Oskarżyciele

Najbardziej typową sytuacją w polskim postępowaniu karnym jest ta, w której zarzucane komuś przestępstwo ścigane jest z tzw. oskarżenia publicznego. Przestępstwa publicznoskargowe stanowią przytłaczającą większość stypizowanych w kodeksie karnym występków i zbrodni i należą do kategorii przestępstw ściganych z urzędu przez prokuratorów, czyli – jak się ich określa – oskarżycieli publicznych. Odróżniać ich należy od oskarżycieli prywatnych, którzy inicjują postępowania w nielicznych przypadkach dotyczących łagodniejszych występków (np. pomówienie, zniewaga, naruszenie nietykalności cielesnej). Wówczas udział w sprawie oskarżyciela publicznego jest możliwy, ale nie jest konieczny. W sprawach publicznoskargowych także pokrzywdzony może wystąpić w roli tzw. oskarżyciela posiłkowego. Jeśli w odpowiednim momencie zgłosi on taką wolę, sąd dopuszcza go do udziału w postępowaniu obok prokuratora. Może wówczas aktywniej niż w postępowaniu, w którym korzysta wyłącznie z uprawnień pokrzywdzonego, wpływać na bieg sprawy. Na sali sądowej siedzi obok prokuratora i wypowiada się zaraz po nim. W przypadku apelacji może odwoływać się w kwestii winy, ale już nie w sprawie wymierzonej kary. Mamy więc w naszym systemie prawnym dotyczącym procedury karnej trzy rodzaje oskarżycieli: publicznego, prywatnego i posiłkowego.

Skoro oskarżyciel posiłkowy występuje obok prokuratora w sprawach, w których odpowiedzialnym za sporządzenie i wniesienie aktu oskarżenia jest właśnie oskarżyciel publiczny, to na zdrowy rozum wydawałoby się, że możemy mieć do czynienia jedynie z dwoma typami aktów oskarżenia – publicznym i prywatnym. Nic bardziej fałszywego. Jest bowiem w naszym prawie instytucja subsydiarnego aktu oskarżenia, wnoszonego przez pokrzywdzonego. Jeśli prokuratura odmawia wszczęcia postępowania lub je umarza, a następnie, wskutek wniesionego przez pokrzywdzonego zażalenia, sąd nakazuje prowadzić postępowanie karne, to po ponownym wydaniu przez prokuratora postanowienia o odmowie...
[pozostało do przeczytania 21% tekstu]
Dostęp do artykułów: