Ostatni wolny król. Koronacja Jana III Sobieskiego 2 lutego 1676 roku

Smutno kończył się Srebrny Wiek Rzeczypospolitej. Gdy w 1668 roku Jan II Kazimierz składał koronę Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, nikt nie miał wątpliwości, że jeszcze niedawno najpotężniejsze, największe i najbogatsze państwo kontynentu pogrążone jest w kryzysie. Ale mało kto zdawał sobie sprawę, jak głęboki jest to kryzys, nawet ci, którzy inicjały ostatniego z dynastii Wazów „ICR” – czyli Ioannes Casimirus Rex – tłumaczyli jako Initium Calamitatis Regnum – „początek klęsk Królestwa”.

Dwie wojny toczone przez Rzeczpospolitą w połowie XVII wieku objawiły dwie śmiertelnie niebezpieczne choroby toczące ciało państwa. Symptomem pierwszej z nich było powstanie Bohdana Chmielnickiego – oto wyczerpywała się piękna idea misji cywilizacyjnej prowadzonej na wschodzie pod sztandarami republikańskich praw i wolności. Walcząc z Rzecząpospolitą, Kozacy oddawali się pod opiekę dwóch najbardziej opresyjnych despotii ówczesnego świata: Moskwy i Turcji. Choroba druga ujawniła się podczas najazdu szwedzkiego: oto znaczna część elity państwa – senatorowie, posłowie i stan szlachecki – od tego państwa się odwróciła. Ze strachu, dla korzyści i brzęczącego srebra stanęli po stronie najeźdźców, sprzeniewierzając się przysiędze wiernej służby Ojczyźnie.

Nowy naród wybrany, czyli prowidencjalizm  
Polska szlachta bardzo lubiła teorię, że jest drugim narodem wybranym, przedmurzem chrześcijaństwa. Tak pojawił się w epoce sarmatyzmu nurt mesjanistyczny, przeżywający szczytowe powodzenie w połowie XVII wieku. Kapelan lisowczyków Wojciech Dębołęcki przekonywał, że „Biały Orzeł znowu przez wszystek świat skrzydła swe rościągnie, gdy którykolwiek król polski, abo akwiloński, Turki pobiwszy, tron abo Maiestat świata z Polski do Syryjej przeniesie i tamże go na górze Libańskiej gdzie się był począł i stąd go tu do nas Polach, Przodek nasz przeniósł, postanowi”. Kilkadziesiąt lat później Wespazjan Kochowski nie...
[pozostało do przeczytania 76% tekstu]
Dostęp do artykułów: