Świat utrwalony. Narodziny i rozwój fotografii

Do naszych czasów nie dotrwało żadne z dzieł sławnych greckich mistrzów pędzla. Ocalały jedynie ich nieliczne rzymskie kopie i opowieści. Jedna z nich mówi o rywalizacji między dwoma greckimi malarzami – Zeuksisem z Heraklei i Parrasjosem z Aten. Spór o to, który z nich jest lepszy, postanowili rozstrzygnąć przez pojedynek malarski: Zeuksis namalował winogrona, które wyglądały tak prawdziwie, że do obrazu zaczęły zlatywać się ptaki, by się pożywić. Zeuksis, pewny zwycięstwa, podszedł do ściany, na której wisiało dzieło Parrasjosa zasłonięte kotarą, i poprosił, by rywal je odsłonił. Wówczas okazało się, że była nim owa kotara! Zeuksis przyznał zwycięstwo Parrajosowi, twierdząc, że namalowane winogrona oszukały tylko ptaki, zaś jego konkurent zmylił człowieka i artystę.

Iluzjonizm, czyli dążenie do jak najwierniejszego oddania przez malarza rzeczywistości, umiejętność takiego malowania, aby wszystko wyglądało „jak żywe”, był – jak świadczy anegdota o rywalizujących ze sobą greckich malarzach – niezwykle ceniony w starożytności. Średniowiecze, hołdujące koncepcji platońskiej, nade wszystko wielbiło symbolikę jako sposób wyrażania treści transcendentnych, przekraczających ludzkie ułomne postrzeganie. Skoro świat doczesny jest tylko „cieniem na ścianach jaskini”, to tylko symbol jest w stanie skierować ludzką percepcję ku prawdziwym bytom istniejącym w świecie idealnym. Iluzjonizm powrócił triumfalnie w okresie baroku: sklepienia świątyń otwierały się dzięki mistrzostwu malarzy na przestwór nieba, pełnego aniołków fruwających i chwały świętych, tak że wierni w podziwie zadzierający głowy zastanawiali się, czy to obłoki przepływają między murami kościoła, czy to Bóg i Maryja patrzą z góry na swój wierny lud.
Epoki sztuki iluzjonistycznej i idealistycznej przeplatały się ze sobą, aż nadszedł wiek XIX, w którym spotkały się symbolizm z realizmem, weryzm z impresjonizmem. Malarstwo bynajmniej się nie skończyło, choć od roku 1839 niejeden z...
[pozostało do przeczytania 75% tekstu]
Dostęp do artykułów: