Ponary – cmentarz zapomniany. Miejsce kaźni

W chłodny, październikowy poranek „dymi mgłą ponarski las”. W lekkim powiewie przejmująco zimnego wiatru liście nie szeleszczą – one szepczą głosami tych niezliczonych, których tu zabito. O których tak niewielu pamięta...

Wilno to miasto polskie – nawet dziś, po tragedii II wojny światowej, w okolicznych gminach Polacy stanowią od 25 do 78 proc. ludności (chociaż w samym półmilionowym mieście niespełna 17 proc.). Przed wojną proporcje wyglądały oczywiście inaczej – Polaków było 66 proc., Żydów – 28 proc., Litwinów – zaledwie 1 proc. Dla Polaków miasto było ważnym centrum kulturalnym i naukowym, podobnie zresztą dla Żydów, którzy nawet nazywali je „Jerozolimą Północy”. Chociaż Litwini próbowali zająć miasto siłą, jako historyczną stolicę Litwy, nie zdołali nic wskórać wobec braku poparcia ludności miejscowej. Nic więc dziwnego, że po przejęciu miasta z rąk Armii Czerwonej (w październiku 1939 r.) rozpoczęły się szykany wobec Polaków. Zaledwie 9 miesięcy później Sowiety anektowały Litwę – prześladowania i wywózki osiągnęły skalę masową. A w czerwcu 1941 r. miasto zajęli Niemcy i wtedy rozpoczął się prawdziwy koszmar.

Litwini dążący do własnej państwowości poszukiwali wsparcia albo w Rosji sowieckiej, albo w hitlerowskich Niemczech – i chociaż wzajemnie się zwalczali, Polaków uważali za wspólnego wroga. Problemem dla nich byli także Żydzi – w wielu przypadkach zresztą spolonizowani. Tu niemiecki antysemityzm spotkał się z litewskim szowinizmem.

Ponary to obecnie dzielnica Wilna, peryferyjna i rzadko zaludniona. Opiewane przez Mickiewicza, szturmowane przez Giełguda w 1831 roku, stały się w końcu daczowiskiem, miejscem pikników, wypoczynku, spacerów i... pojedynków. Sielankę tę przerwała wojna. Sowieci postanowili w pobliżu stacji i węzła kolejowego wybudować bazę – składowisko paliw płynnych na potrzeby budowanego w pobliżu lotniska. Wycięli las, wygrodzili zonę i rozpoczęli wykopy pod sześć silosów, ale prac nie...
[pozostało do przeczytania 67% tekstu]
Dostęp do artykułów: