W poszukiwaniu kontekstu relacji polsko-żydowskich. W Markowej, Ciepielowie, Siedliskach...

Trudna koegzystencja – różnica celów

W okresie II Rzeczypospolitej żydowskie elity religijne i intelektualne, które mieszkały w Polsce, otrzymały od państwa polskiego maksimum praw i możliwości gwarantujących przyśpieszony rozwój całej społeczności żydowskiej. Dotyczył on jednak nie tyle kwestii gospodarczych – te zależne były od kondycji całego kraju, dotkniętego skutkami I wojny, oraz od skuteczności zaangażowania się obywateli w integrowanie i wszechstronne wspieranie nowego obszaru państwowego – ile bardziej aspiracji kulturalno-narodowych. W czasach II RP elita żydowska podjęła więc dzieło budowy swego nowoczesnego narodu. Dylemat, obecny m.in. u lewicowej części intelektualistów żydowskich, polegał na tym, czy naród ten ma na stałe funkcjonować w diasporze – w obcym państwie, czy też powinien szukać stałego miejsca osiedlenia – w ZSRR czy może Palestynie?

Mając do dyspozycji instytucje naukowe (głównie w Wilnie i Warszawie), rozdyskutowaną prasę i partie polityczne, Żydzi korzystali z warunków stworzonych przez tolerancyjne wobec nich prawo państwowe. Roszczeniowy stosunek społeczności żydowskiej wobec państwa polskiego (korzystanie z instytucji odwoławczej, jaką gwarantował traktat mniejszościowy) nie pozwalał jednak na powstanie trwałych związków sympatii między Polakami a Żydami. Żydzi nie odczuwali en masse potrzeby współtworzenia instytucji państwa, podnoszenia kondycji materialnej wszystkich obywateli polskich czy też realizacji takich wyzwań jak integracja rozbitego obszaru kraju, podniesienie poziomu oświaty czy usług medycznych, zwłaszcza na Kresach. Zajęci własnymi dyskusjami czy pasjami prezentowali bądź postawy lojalne, bądź roszczeniowe – w sytuacji gdy uznawali, że państwo przestało bronić ich interesów (oczywiście, na tle innych mniejszości narodowych Żydzi – poza komunistami – nie przeszli czynnie na stronę wrogów II RP). Te zaś koncentrowały się m.in. wokół budowy świeckiego narodu, języka i...

[pozostało do przeczytania 84% tekstu]
Dostęp do artykułów: