Armia Polska w ZSRS Wybawienie z „nieludzkiej ziemi”

Dla wielu Polaków w Związku Sowieckim to wszystko wyglądało na jakiś cud, zbawienie, że oto nagle – zrządzeniem dobrego losu – mogą wyjść na mocy „amnestii” z łagrów, miejsc zsyłek i więzień. Wiadomość o tworzeniu się polskiego wojska dawała iskrę nadziei na wyrwanie się z piekła tej „nieludzkiej ziemi”. Generał Anders miał się stać dla dziesiątków tysięcy żołnierzy i cywili Mojżeszem, który naród wyprowadzi z domu niewoli ku wyśnionej wolności. 85 lat temu na mocy układu Sikorski–Majski i zawartej potem umowy wojskowej zaczęto tworzyć Polskie Siły Zbrojne w ZSRS.

Kiedy nagrywałem, na potrzeby filmu dokumentalnego, opowieści weteranów 2. Korpusu Polskiego, byłem pod wrażeniem nie tylko siły ich ducha czy skali trudności, jakie musieli pokonać, by w ogóle dostać się do tzw. Armii Andersa (czyli Polskich Sił Zbrojnych w ZSRS), ale także swego rodzaju punktów wspólnych, punktów stycznych, składających się na coś, co można by nazwać pamięcią zbiorową. Wśród nich był początek