Prawda czasu, prawda ekranu

Jest historia agenturalnej współpracy znanego operatora Jerzego Lipmana zarejestrowanego jako TW „Jeż”, choć film (leżakujący na półkach telewizji) pokazuje ją dużo ostrzej. I jest Andrzej Wajda. Niezłomny, zyskujący pozytywne noty nawet u donosicieli. Ci w większości pozostają nierozszyfrowani, poza Zygmuntem Kałużyńskim, którego wizerunek jest wyjątkowo paskudny, a dzieło plugawe. Inni TW – tacy jak zarejestrowani pod pseudonimem: „Daniel” Daniel Passent, „Irena” – operator Andrzej Kostenko czy donosząca zapamiętale na swoją koleżankę Czyżewską Krystyna Stypułkowska – nie mają własnych rozdziałów.

Autor z dużą wyrozumiałością traktuje rozmaite „grzechy młodości” artystów, jakimi było czytanie przez Łapickiego stalinowskich kronik filmowych, wśród których nie brakowało relacji z procesów politycznych, czy socjalistyczne produkcyjniaki „pana Andrzeja”. Znajdziemy mnóstwo smakowitych opisów dotyczących życia umysłowego i towarzyskiego ówczesnych celebrytów – donosy szeroko rozwodzą się o ich perypetiach rodzinnych i seksualnych. Nieźle wyłania się obraz technik inwigilacyjnych, sposobów osaczania „figuranta” – bezpieka nie przebiera w środkach i metodach – lecz także dowodzi, że można było się postawić, odmówić współpracy, a nawet ją zerwać bez większego uszczerbku. Ciekawy jest tu casus reżysera Jerzego Skolimowskiego, po zdjęciu filmu „Ręce do góry” pracującego głównie na Zachodzie, którego próba werbunku obejmuje zarówno chęć wrobienia go w handel narkotykami, jak i złapanie za jazdę po pijaku. Jednak „JO” mimo początkowej zgody, odmawia współpracy.

„Filmowcy” spełniają wiele kryteriów „poprawnościowych”. Autor spotyka się ze swoimi bohaterami i pozwala komentować zebrany materiał, nie tworzy hipotez śledczych, nie wdaje się w głębszą analizę zjawisk. Może to koszt przecierania szlaków. Same źródła z IPN-u nie są w stanie odpowiedzieć, na czym polegała specyfika polityki kulturalnej PRL-u, jak SB i Wydział Prasy inspirowały pewne tendencje...
[pozostało do przeczytania 11% tekstu]
Dostęp do artykułów: