Powstanie 1863 – czyli Manifest Wolności

Nie tylko wokół tego powstania, ale i wokół całej idei powstańczej w Polsce trwa nieustanna debata, która zaczęła się jeszcze w wieku XIX. Do grona krytyków irredenty należeli krakowscy „Stańczycy”. W czasie powstania roku 1863 stronnictwo tzw. białych przylepiało czerwieńcom łatkę szaleńców, którzy nieodpowiedzialnie narażali współobywateli na represje, zsyłki, konfiskaty majątków, zaś samą ojczyznę staczali w otchłań niebytu. Tymczasem ta zbrojna manifestacja oporu przeciwko Rosjanom stanowiła głos wolnego narodu wobec ciemiężycieli, którzy nie tylko odebrali nam wolność i suwerenność, ale jeszcze, w tej podbitej, rozgrabionej Polsce stosowali terror i rządzili za pomocą brutalnej siły. Zrzucenie kajdanów stanowiło czyn człowieka wolnego wobec tego, kto tę wolność zabrał. Dlatego Powstańcy 1863 roku weszli do panteonu polskiej pamięci narodowej.

Małczać!” („Milczeć!”) – ryknął generał Gerstenzweig do wychylającej się z okna kobiety na warszawskim Starym Mieście, która