Czarna księga

„Historia cenzury”

Jakub Maciejewski Biały Kruk, Kraków 2024

Cenzura jest tak stara jak pokusa kontroli ludzkiej działalności intelektualnej, skądinąd uzasadnionej w okresie dorastania. W PRL-u obok instytucjonalnej, przy ul. Mysiej, istniała cenzura polityczna – partii, służb, wspomagana przez autocenzurę i osobiste lęki redaktorów odpowiedzialnych. „Historia cenzury” Jakuba Maciejewskiego pokazuje jej ewolucje w dziejach, które nie okazują się historią stałego zwiększania się wolności, a wręcz przeciwnie. Jednym z ojców duchowych cenzury był wszak Platon, postulujący oddanie władzy tym, którzy wiedzą lepiej, czyli uczonym. Maciejewski rozprawia się z mitem szczególnej represyjności cenzury kościelnej, dowodząc, że chroniła ona zawsze zasad wiary, podczas gdy cenzura świecka służyła władzy i konkretnym ludziom. Wspierała trony, stała na gruncie obrony panującego porządku społecznego. Odpowiedzią na jej działania były rozmaite „drugie obiegi”, druki ulotne czy