Reytan, czyli Polak w Sejmie przeciw Moskwie! Testament na pokolenia 

Leży w wejściu. Rozchylił koszulę. Na twarzy wypisana rozpacz bezbrzeżna. Reytan. Na Matejkowskim dziele, opisującym wydarzenia z sejmu porozbiorowego roku 1773, on jeden jest przeciwko. On jeden na szali swoje życie kładzie, by posłowie nie wyszli z sali i by nie został zatwierdzony pierwszy rozbiór Polski. Lat 250 minęło od owego sejmu, a Polska przez stulecia, aż do dzisiaj, mierzy się z wielkim cieniem Rosji wyciągającej ręce ku jej gardłu. Czy ten uścisk śmiertelny pomożesz wzmocnić, czy też chwycisz za nadgarstki łapy moskiewskie, by je od Tej Najświętszej oddalić? Wybór strony stawał się (i jest tak do dzisiaj) kluczowym wyborem drogi moralnej, którą każdy z nas podąża przez życie, jako obywatel Polski.

Wiek XVIII, już od czasów saskich i okresu sejmu niemego, był stuleciem nie tylko oświecenia, lecz także – co dla nas, Polaków, szczególnie istotne – rozkładu i popadania w coraz to większą słabość. Wpływy rosyjskie na kondycję ojczyzny naszej rosły,