Powstanie w Czortkowie. Zapomniany bój przeciwko sowieckim okupantom

80 lat temu, 21 stycznia 1940 roku, mieszkańcy podolskiego Czortkowa i okolic zorganizowali pierwsze w trakcie II wojny światowej powstanie. Garstka patriotów rzuciła wyzwanie czerwonej machinie zbrodni. Czortków, doświadczony piekłem sowieckiej, niemieckiej i ponownie sowieckiej okupacji, jest przykładem potworności, które były udziałem setek miast, miasteczek i wsi na Kresach.

Mroźna styczniowa niedziela. Około godz. 20 wieczorem zaśnieżonymi uliczkami Czortkowa przemykają młodzi ludzie. Kryją się w mroku bram i kamieniczek. Wyraźnie unikają sowieckich patroli. Podążają w kierunku znajdującego się na głównym placu miasta kościoła pod wezwaniem św. Stanisława. Zbudowana na początku XX wieku budowla w przepiękny sposób łączy elementy neogotyckie i neoromańskie. To projekt wybitnego lwowskiego architekta profesora Jana Sas-Zubrzyckiego. Z prezbiterium kościoła połączone są budynki klasztorne. Wszystko to należy do dominikanów, którzy do miasta nad Seretem przybyli na początku XVII wieku. W bogato zdobionej świątyni znajduje się między innymi cudowny obraz Matki Bożej Czortkowskiej, jak głosi legenda, ofiarowany zakonnikom przez samego króla Jana Kazimierza. Jednak tym razem przybywający do świątyni mają inny cel, nie religijny. Choć zapewne niejeden z nich idąc na chór kościelny – miejsce spotkania – pomodlił się chwilę przed cudownym wizerunkiem Matki Bożej, prosząc o opiekę i wsparcie przed czekającym go zadaniem. A to należało tak naprawdę do kategorii tych niewykonalnych. Oto zgromadzeni w kościele spiskowcy postanowili wywołać w miasteczku powstanie przeciwko okupującym je Sowietom. Nierówny bój miał w założeniu powstańców doprowadzić do uwolnienia więzionych współmieszkańców i jednocześnie dać możliwość mężczyznom zagrożonym wcieleniem do Armii Czerwonej dotarcia do granicy rumuńskiej i dalej do Francji, żeby w szeregach polskiego wojska bić się o wolną i niepodległą… Początki konspiracji na tych ziemiach sięgały września 1939 roku...
[pozostało do przeczytania 77% tekstu]
Dostęp do artykułów: