Empik – od matecznika stalinowców do cenzora LGBT. W Białymstoku agent SB podsłuchiwał bywalców klubu przez… 35 lat

Gdy prezenty bożonarodzeniowe w Empiku nie tak dawno reklamował satanista Nergal, odebrano to jako przypadkowy wygłup. Nic bardziej błędnego. Sieć „Empików” stworzono w 1948 roku. Była wytworem stalinizmu, później kierowanym przez Helenę Michnik. W PRL sieć była monopolistą, jeśli chodzi o dostęp do zachodniej prasy, i znajdowała się w ścisłym zainteresowaniu bezpieki. Ochoczo organizowała też spotkania z oficerami Armii Czerwonej. Rok 1989 zastał „Empiki” jako składnik majątku PZPR, a prywatyzacja dokonana została w typowy dla III RP sposób, z udziałem bywalca salonu Aleksandra Kwaśniewskiego. Ten zapaszek z czasów komuny unosi się do dziś w błyszczących nowoczesnością salonach Empik.

– To instytucja, która miała monopolistyczną pozycję w komunizmie, przeszła suchą nogą przez transformację i dziś stara się odgrywać podobną rolę – mówi o „Empikach” prof. Jan Żaryn z IPN. Jak podkreśla, skład personalny władz „Empików” był bardzo specyficzny. – „Empiki” były miejscem lądowania stalinistów, którzy przestali odgrywać rolę polityczną z czasów twardej sowietyzacji z lat 1944–1956 – stwierdza.
Prof. Sławomir Cenckiewicz mówi o tym, jaką role miały odegrać w komunizmie „Empiki” na prowincji: – Miały być tam odpowiednikiem warszawskiego salonu „Czytelnika” dla ludu.
– To było miejsce usadowienia komunistów w części pochodzenia żydowskiego, mających międzynarodowe powiązania, sięgające czasów Kominternu czy KPP – dodaje dr hab. Mirosław Szumiło, zajmujący się historią ustroju komunistycznego i elit władzy PRL.

Wieczory przy samowarze i lufcik na Zachód
Powstałe w 1948 roku „Empiki” miały być jednym z elementów budowy polskich elit na sowiecką modłę, podobnie jak kilka lat później Pałac Kultury i Nauki im. Józefa Stalina. „Przed Klubem stały takie same cele i zadania, jakie Partia stawia przed całym frontem pracy ideowo-wychowawczej. Uwzględnialiśmy przede wszystkim te treści, które pozwalały...
[pozostało do przeczytania 83% tekstu]
Dostęp do artykułów: