Artyści krzyczą za nas (a nie do nas). Bez przełomu

Tak jak Giorgio Vasari do dziś pozwala spojrzeć na sztukę przełomu XV i XVI wieku, nazywając tamten okres renesansem, tak kompletne spojrzenie daje nam synteza profesora Andrzeja Szczerskiego na 30 lat sztuki nowoczesnej w Europie Środkowo-Wschodniej.

Narodom bloku komunistycznego i samego Związku Sowieckiego rok 1989 przyniósł ogromne zmiany, odczuwalne na każdym kroku w postaci dostępu do zagranicznych mediów, zróżnicowaniu towarów, ale także wstrząsu bezrobocia i cofnięcia opieki socjalnej państwa, to jednak kultura i sztuka tego obszaru nie przeszła tak wyraźnej metamorfozy. Choć Szczerski za prof. Włodzimierzem Boleckim przekonuje, że „rok 1989 przyniósł nowe zjawiska wynikające z przemian politycznych, w tym likwidację cenzury oraz zniesienie podziału na literaturę krajową i emigracyjną”, to jednak zaraz – również za Boleckim – przyznaje, że upadek komunizmu „nie oznaczał tak wyrazistego przełomu w historii literatury polskiej jak na przykład rok 1945”. Nie wypowiadając tego expressis verbis, autor książki „Transformacja. Sztuka w Europie Środkowo-Wschodniej po 1989 roku” również przyznaje, że choć rok 1989 uwolnił wiele nowych form i dopuścił ważne treści do sztuki, to jednak nie był taką rewolucją jak sowietyzacja po II wojnie światowej. Brzmi to nieco zatrważająco, że przaśna i nachalna kultura socrealistyczna więcej zmieniła w tworzeniu dzieł sztuki niż zrobiła to wolność lat 90. i późniejszych. Ale właśnie temu zjawisku w krajach Europy Środkowo-Wschodniej przygląda się z bliska Andrzej Szczerski.

Jesteśmy inni
Już samo użycie określenia „Europa Środkowo-Wschodnia” przez profesora historii sztuki jest znamienne – do niepodległościowej i propolskiej retoryki ten termin wprowadził wybitny historyk, po wojnie już emigracyjny, Oskar Halecki. Dziejopis protestował przeciwko podzieleniu starego kontynentu na trzy strefy: Zachodnią, Środkową i Wschodnią, bo oznaczało to uznanie trzech stref wpływów...
[pozostało do przeczytania 74% tekstu]
Dostęp do artykułów: