Podłość niejedno ma imię

Jak wiadomo, ekstremalne sytuacje wyzwalają w ludziach to, co w nich najlepsze, i to, co najgorsze. I to bez podziału na role. Wielcy bohaterowie mogą być równocześnie wielkimi łajdakami, durniom zdarzają się mądre posunięcia, a heroizm często idzie w parze z wygórowaną ambicją i pospolitą małością.

Wrzesień 1939 r. okazał się katastrofą na miarę wszech czasów – nie byliśmy „silni, zwarci, gotowi”, oddaliśmy dużo więcej niż przysłowiowy guzik, a wódz naczelny (opiewany w pieśniach Śmigły Rydz) zwiał za granicę, podczas gdy oficer próbujący go zatrzymać, w obliczu hańby zdecydował się na samobójstwo. Sojusznicy zdradzili nas wielokrotnie, we wrześniu, w Teheranie i Jałcie, a ich wdzięczność powojenną mierzy się tym, że legendarni dowódcy – Maczek, Sosabowski czy Sosnkowski – musieli pracować jako barman, magazynier i farmer, a polska Mata Hari – Helena Skarbek, „szpieg Churchilla” – jako kelnerka. Na dodatek, w tlącej się przez całe międzywojnie batalii piłsudczyków z antypiłsudczykami nastał czas odwetu. Niewielu potrafiło w imię dobra Rzeczypospolitej wspiąć się ponad podziały, ci zresztą, którzy próbowali, kończyli marnie. Mszczono się na prominentach sanacji, pozostawiając ich internowanych w Rumunii, odmawiając prawa do walki, a nawet do życia. Ostatniemu premierowi RP Sławojowi-Składkowskiemu, ciężko choremu, w Palestynie odmówiono (zarówno Sikorski, jak i Anders) pieniędzy na operację (chodziło o 100 dol.). Ostatecznie uratowała go osobista pomoc Roosevelta. „Najwierniejszy z wiernych” Wieniawa-Długoszowski (iluż Polaków ocalił dzięki pomocy ministra Ciano) zmuszony został do rezygnacji z prezydentury PR otoczony siecią intryg i w efekcie zmuszony do samobójstwa (jeśli nim było).

Zasługą Kopra jest użycie pełnej palety barw i unikanie jednoznaczności. Nawet bohaterom „czarnej legendy”, jak prof. Kot, nie odmawia zasług, Sikorski zostaje odmalowany w pełni swojej wielkości (co prawda podszytej małością). Dramatyzmu narracji dodaje fakt...
[pozostało do przeczytania 32% tekstu]
Dostęp do artykułów: