Cmentarze umierają. Pamiątki dawnej Polski

Kiedy odwiedziłem pod koniec sierpnia Cmentarz Żydowski w Tarczynie, zobaczyłem, że z dawnej nekropolii zrobiono wysypisko śmieci. Obecny stan jest i tak o niebo lepszy, odkąd za kirkut wzięli się mieszkańcy. Ile takich miejsc w Polsce jest nadal zaniedbanych?

Pasjonujący się tym tematem Piotr Stasiak dokładnie wie, co się dzieje z kirkutem. Cmentarz znajduje się na końcu ulicy Długiej, w zachodniej części miasta, i od lat był traktowany jak wysypisko. Piotr mówił, że od maja, gdy kirkut porządkowano, wycinając drzewa i zarośla, rośliny odbiły, zarastając i zakrywając odsłonięty wiosną teren. Z trudem więc przedzieraliśmy się przez krzaki, szukając w zaroślach grobów i szczątków macew.

W Tarczynie, jak w wielu miastach Polski, duża część mieszkańców była wyznania mojżeszowego – początki osadnictwa żydowskiego przypadają tu na pierwszą połowę XIX wieku. Autorzy „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” podają, że w 1858 r. w Tarczynie było: „59 domów (6 murowanych), 994 mieszkańców (639 Żydów)”, a więc ponad 60 proc. Według spisu powszechnego z 1921 r. spośród 2526 mieszkańców, 1427 miało pochodzenie żydowskie. Działała tam synagoga i mykwa. Dziś miasto wydaje się całkiem o tym nie pamiętać.

Na początku 1941 r. Niemcy deportowali Żydów z Tarczyna do getta w Warszawie. W 1942 roku większość z nich została zamordowana w niemieckim obozie zagłady w Treblince, a po lokalnej wspólnocie żydowskiej pozostał tylko ten zaniedbany kirkut. W końcu pojawiły się inicjatywy zmierzające do zmiany istniejącego stanu rzeczy. „Po 72 latach od wojny mamy szansę doprowadzić ten cmentarz do stanu takiego, że nie będziemy musieli się za niego wstydzić” – wzywał wiosną 2017 i 2018 r. na Facebooku Piotr Prawucki, organizując dla chętnych i wolontariuszy sprzątanie kirkutu. „Próbujemy przywrócić pamięć o dawnych mieszkańcach Tarczyna, dlatego też poszukujemy zaginionych z cmentarza macew. Przywrócenie...
[pozostało do przeczytania 57% tekstu]
Dostęp do artykułów: