Historia „Uskoka”, czyli Polska tonie w czerwonej powodzi. Ostatni wpis z pamiętnika

Kapitan Zdzisław Broński „Uskok” przez 10 lat walczył o wolną Polskę, najpierw przeciwko Niemcom, później przeciwko Sowietom. Pozostał po nim pamiętnik z lat 1941–1949, który jest unikatowym źródłem historycznym z tamtych czasów. To także dramatyczny opis wahań i rozterek człowieka, który do końca życia pozostał wierny wartościom, w których został wychowany. Miejscami to nie tylko opis walki zbrojnej, ale również duchowej, targającej „Uskokiem”.

Zdzisław Broński urodził się w 1912 r. w Radzicu Starym w powiecie lubartowskim. Ukończył szkołę powszechną i gimnazjum. W 1934 r. rozpoczął służbę wojskową w 50. Pułku Piechoty we Włodzimierzu Wołyńskim. Tuż przed wybuchem wojny pracował na rodzinnym gospodarstwie. Można powiedzieć, że był typowym przedstawicielem pokolenia wychowanego w II Rzeczypospolitej, dla którego fundamentem była tradycja i szacunek do historii. Tak pisał o powstańcach styczniowych i o swoim losie: „Oni mieli tyranów Moskali, a my mamy tyranów bolszewików. Niewiele się zmieniło. Pamiętam, z jaką czcią i zaciekawieniem patrzyłem na spotykanych przed wojną weteranów. […] Widok siwych włosów, przygarbionych wiekiem postaci w granatowych uniformach przemawiał do mnie silniej niż wykłady historyczne w szkole. Albo to opowiadanie z tamtych czasów, które słyszałem od swego ojca, ojciec słyszał to znów od swego ojca, a mego dziadka. W tych terenach walczyli powstańcy. Ukrywali się po lasach, nocą przychodzili do wsi po żywność. Po walkach widywano rannych i spotykano świeże mogiły…”.

Przeciwko Niemcom
W trakcie kampanii wrześniowej Broński trafił do niemieckiego stalagu, z którego uciekł i jesienią 1940 r. wrócił w swoje strony. Niemal od razu zaangażował się w działalność konspiracyjną, najpierw była to Polska Organizacja Zbrojna, a następnie Armia Krajowa. Pod pseudonimem „Zdzich”, a później „Uskok” dowodził plutonem w Radzicu Starym. Choć teren był trudny, to działalność partyzancka nabierała...
[pozostało do przeczytania 65% tekstu]
Dostęp do artykułów: