Zygmunt Szendzielarz „Łupaszko” (1910–1951). Defilować przed Ruskimi? Nigdy!

Zygmunt Szendzielarz nie zakończył się bić nawet wtedy, gdy przestały istnieć jego macierzyste jednostki – pułk i Wileńska Brygada Kawalerii. Swój szwadron podporządkowywał coraz to innym improwizowanym większym jednostkom taktycznym w nadziei na dalszą walkę z najeźdźcami ojczyzny.

W ostatnich dniach września, gdy operowanie w coraz bardziej zaciskających się kleszczach Wehrmachtu i Armii Czerwonej stało się niemożliwe, Zygmunt Szendzielarz dostał się do niewoli niemieckiej. Zbiegł z niej wkrótce, by podjąć się nieudanej próby wydostania z okupowanego kraju. W konspiracji przyjął pseudonim „Łupaszko” na cześć kawalerzysty i kresowego zagończyka, bohatera wojny polsko-bolszewickiej, płk. Jerzego Dąmbrowskiego, zamordowanego w mińskim więzieniu przez Sowietów w grudniu 1940 r.

III wojna polsko-bolszewicka

Działał w podziemiu niepodległościowym od samego początku, od chwili jego zorganizowania, angażując się w różne formy oporu i walki. Pod koniec września 1943 r. oddział leśny, którym dowodził, przyjął nazwę 5. Brygady Wileńskiej, zwanej również potocznie „Brygadą Śmierci”. Żołnierze „Łupaszki” działali na wyjątkowo trudnym terenie, gdzie z jednej strony musieli się ścierać z niemieckim wojskiem i żandarmerią, litewską policją i oddziałami paramilitarnymi, z drugiej zaś chronić miejscową ludność przed represjami wszystkich wrogów Polski, w tym bandycką partyzantką sowiecką. Wyprowadzał swoich ludzi z najtrudniejszych opresji. Nie zaryzykował w ramach akcji „Burza” udziału swoich szwadronów w wyzwalaniu Wilna tuż przed wejściem wojsk sowieckich, gdyż jak sam stwierdził, nie miał zamiaru defilować przed Ruskimi.

Gdy rozpoczęła się III wojna polsko-bolszewicka – jak niektórzy historycy od niedawna nazywają walkę leśnego Wojska Polskiego z sowiecką armią, NKWD i jej polskojęzycznymi odpowiednikami – Zygmunt Szendzielarz biorąc w niej udział, niemal do perfekcji doprowadził taktykę zwalczania nowych...
[pozostało do przeczytania 38% tekstu]
Dostęp do artykułów: