Niewyraźny koniec apokalipsy. Kiedy i jak skończyła się II wojna światowa

Koniec wojny! Na całym świecie w maju 1945 roku słychać było szczęśliwe okrzyki: peace, paix, vrede, fred, mir, ειρήνη, rauha, paz, pace, shaanti! Ale były także języki, w których słowa pokój i wolność nie brzmiały wtedy zbyt radośnie. To polski, litewski, łotewski, estoński, rumuński, ukraiński, słowacki, węgierski, chorwacki… Ileż goryczy miały w sobie dla Polaków, którzy walczyli od pierwszego do ostatniego dnia wojny, a którym nie dano prawa do wolnej Ojczyzny, którym wiarołomni sojusznicy odmówili sprawiedliwości, oddając w kolejną niewolę.
 
Na początek kwestia fundamentalna: aby pisać o zakończeniu II wojny, wypada ustalić, kiedy się ona zakończyła. Ależ to absurd – powiesz, Czytelniku – przecież każdy, kto choć trochę uważał na lekcjach historii, wie na pewno: wojna zakończyła się w maju 1945 roku. Urok nauki historycznej polega jednak na tym, że wprawdzie przeszłość jest pewna i ustalona, ale nasza wiedza o przeszłości pewna i stała bynajmniej nie jest. A więc do dzieła, przyjrzyjmy się dokładniej temu, co działo się tak niedawno.
 
Z punktu widzenia prawa
Wojna jest stanem opisanym w prawie: rozpoczyna się albo aktem wypowiedzenia, albo napaścią. Kończyć się musi zawarciem pokoju – co znowu jest aktem prawa międzynarodowego. Kto, kiedy i na kogo napadł, my – w przeciwieństwie do Rosjan – wiemy dobrze. Ale kto i gdzie zawarł pokój kończący stan wojny między III Rzeszą a licznym gronem państw koalicji? Odpowiedź na to pytanie może wielu zaskoczyć: w maju 1945 roku przedstawiciele III Rzeszy podpisali tylko akty bezwzględnej kapitulacji, natomiast traktaty (bo było ich kilka) kończące II wojnę na terenie Europy zawarto… w lipcu 1990 roku. W ich efekcie powstały zjednoczone Niemcy. Ironia historii: do konferencji, na których Roosevelt, Churchill i Stalin arbitralnie ustalali porządek powojennego świata, Polacy nie zostali dopuszczeni, z udziału w konferencjach pokojowych w 1990 roku zrezygnowali...
[pozostało do przeczytania 81% tekstu]
Dostęp do artykułów: