Finis Poloniae, czyli w czasach kryzysów strzeżcie się agentur

Dyskusja wokół przyczyn upadku Rzeczypospolitej trwa od 230 lat i daleka jest od zakończenia. Najwięcej emocji wywołuje pytanie: kto zawinił? Za czyją sprawą upadło państwo, które w 1619 roku liczyło milion kilometrów kwadratowych, którego armie przez stulecia nie znały równego sobie przeciwnika, którego bogactwo olśniewało całą Europę? Czy zawiniliśmy my sami, czy do upadku doprowadzili nas „oni”: mściwa i okrutna Moskwa, niewdzięczna i cyniczna Austria, zakłamane i chciwe Prusy? A jeśli my, to właściwie kto: naiwna i niedouczona szlachta, egoistyczna i sprzedajna magnateria? Jest jeszcze on: z Bożej łaski król Polski, niestały w uczuciach i postanowieniach, tchórzliwy, rozpustny, rozrzutny, próżny Stanisław August Poniatowski. Nie można zaprzeczyć: miał ostatni nasz władca swoje zalety i zasługi. Ale czy którakolwiek z nich może się ostać w obliczu czynu, którego się dopuścił: złamał przysięgę daną Bogu i narodowi, zdradził Polaków i państwo.

Spór o przyczyny rozbiorów i