Zaplombowany wagon

Jego bohaterem, celnie nakreślonym przez Elisabeth Heresch w pracy „Sprzedana rewolucja”, jest Izrael Łazarewicz Helphand, znany bardziej pod dziennikarskim pseudonimem Aleksander Parvus, rosyjski Żyd rodem z Berezyna, będącego jednym z białoruskich sztetli, znanych choćby ze „Skrzypka na dachu”. Gimnazjum skończył w Odessie, potem studiował w Austrii i w Niemczech, wieńcząc edukację doktoratem. Imponującej postury, nienagannych manier bon vivant jest człowiekiem zamożnym. W odróżnieniu od klepiącego biedę Lenina, utrzymującego się w Szwajcarii z przysyłanej mu przez matkę emerytury, którą otrzymywała od „krwiopijcy” cara, Parvus, niczym współczesny alchemik, potrafi robić pieniądze na wszystkim, nawet na wydawaniu klasyki rosyjskiej. Wojna i rozmaite ciemne interesy zrobią z niego milionera. Nie stało to jednak w sprzeczności z wyznawaną przez niego ideologią. Jest socjalistą, zwolennikiem rewolucji (dwustopniowej – najpierw burżuazyjnej, następnie proletariackiej), której służy piórem na łamach prasy niemieckiej, ale również zakłada z innymi bolszewicką „Iskrę”. Przyjaźni się z Lwem Trockim i wieloma innymi zawodowymi rewolucjonistami, choć mocno zaszkodził mu konflikt z Maksymem Gorkim, którego orżnął na pieniądze.

Wybuch wojny i klęski Rosji, prowadzące jego zdaniem do rewolucji (podobnie jak klęska pod Cuszimą była w istocie detonatorem „próby generalnej” w 1905 r.), powoduje, że tworzy niesłychanie zuchwały plan, który przez ambasadę w Konstantynopolu przedkłada rządowi Niemiec. Proponuje zorganizowanie dywersji za frontem wschodnim, poprzez wywołanie rewolucji w Rosji, bunt podbitych narodów i przejęcie władzy przez socjalistów, którzy zawrą pokój. Dla Niemiec, walczących na dwóch frontach, jest to propozycja niezwykle atrakcyjna. Po negocjacjach w marcu 1915 r. Parvus otrzymuje dwa mln marek i przystępuje do działania. Wprawdzie w pierwszym terminie w styczniu 1916 r. inicjatywa się nie udaje, ale w kolejnym roku wybucha rewolucja lutowa, która...
[pozostało do przeczytania 34% tekstu]
Dostęp do artykułów: