Unia niełatwa

Rzadko się trafia praca pokazująca relacje dwóch związanych ze sobą państw i narodów jak „Ziemie litewskie” Jerzego Besali. Polskie podręczniki koncentrują się głównie na plusach tego związku, Litwini na minusach. 

Prawda gubi się w zapomnianych szczegółach. A przecież najlepsza jest tu metafora relacji rodzinnych. Długi czas tworzyliśmy swoisty konkubinat, zwieńczony po niespełna dwóch wiekach małżeństwem w Lublinie, a zakończony rozwodem wymuszonym przez zaborcę. Przy okazji zapomina się, że nie był to mariaż z miłości, ale z rozsądku, przynoszący chlubę jego dalekowzrocznym swatom (panom krakowskim). Łączyli nas wspólni wrogowie, Krzyżacy, a następnie Moskwa. Litwa niechętnie przyznaje, że to ona była głównym beneficjentem sojuszu, woli wypominać zabranie Rusi, zapominając o wianie wniesionym przez Koronę – wolnościach obywatelskich nieznanych na Wschodzie, kulturze i sztuce żywej w barokowych świątyniach Wilna. Związek często trzeszczał, bywał bliski