Ostatni król Najjaśniejszej

Miarą pychy polskich elit politycznych XVIII wieku było to, że dążąc do zmian przestarzałych form ustrojowych, wynosiły się nad współobywateli, ignorując ich patriotyzm. Miarą wyobcowania z tworzącej się nowej wspólnoty narodowej było szukanie przez elity wsparcia – również zbrojnego – u obcych. Miarą karygodnej naiwności były próby pozyskiwania dla naprawy Rzeczypospolitej jej zapiekłych, odwiecznych wrogów – Prus i Rosji. Miarą cynizmu i owocem niemoralnej polityki było wysuwanie byłego kochanka carycy Katarzyny jako kandydata na polskiego monarchę.

W ostatniej ćwierci XIX wieku polscy historycy toczyli dyskusję na temat przyczyn upadku Rzeczypospolitej. Impuls do niej dali naukowcy tworzący pesymistyczną szkołę krakowską. Uważali oni, że winnymi rozbiorów byli przede wszystkim sami Polacy, że to nasze własne błędy, z egoizmem stanowym szlachty i jej ciemnotą na czele, doprowadziły do ruiny gmach potężnej Rzeczypospolitej. I przed wieloma ich argumentami wypada i dzisiaj