Marzec – pól wieku plus

Dla naszego pokolenia to była inicjacja. Brutalne zderzenie z władzą ludową, która pałuje za domaganie się przestrzegania konstytucji, doświadczalne przekonanie się, że prasa kłamie i że ogół społeczeństwa jest obojętny na hasła obrony demokracji. Było to odkrycie pojęcia dotąd nic nieznaczącego – solidarności. Uniwersytet Warszawskie stanął w obronie dwóch relegowanych studentów, większość uczelni polskich ruszyła w ślad za nim.

Z emocji tych pierwszych dni zapamiętałem szczeniacką radość, że coś się dzieje – że po latach beznadziei możemy postawić się komunie, a da Bóg dołączyć do braci Czechów, którzy przeżywali swoją „wiosnę”. Niektórzy byli nawet gotowi uwierzyć w Gomułkę. Ja mogłem napisać jedynie fraszkę o Towarzyszu Wiesławie. „Z mężczyzny zmienił się w starca, od października do marca!”. Potem przyszły kolejne nauki – o tym, że zapał bywa słomiany, że życiowe kalkulacje wygrywają ze szlachetnymi porywami, że łatwo jest ludzi podzielić, zastraszyć, zniechęcić. Przerywając strajk okupacyjny i dając władzy czas na rozpatrzenie naszych postulatów, obiecaliśmy spotkać się po miesiącu. Nie zrobiliśmy tego nigdy. To znaczy większość z nas odnalazła się po jedenastu latach na papieskiej mszy na placu Zwycięstwa. Z kolegów z roku jedni postawili na kariery naukowe, inni wylądowali w szeregach opozycji. Nie dowiedzieliśmy się pełnej prawdy, w co grały partyjne elity. Na co stawiał generał Moczar, atakując „syjonistów” w szeregach partii. Złorzeczyliśmy reżimowi i z płaczem żegnaliśmy kolegów na Dworcu Gdańskim. Od 1967 roku byliśmy za Izraelem... Później okazało się, że wielu z tych, których broniliśmy, niekoniecznie na to zasługiwało. Bauman, małżeństwo Brusów i wielu im podobnych byli w naszych oczach ofiarami. Nikt nie pamiętał o niedawnej roli katów. Brzydziliśmy się antysemityzmem i nie wiedzieliśmy nic o antypolinizmie. Nazwisko Michnik kojarzyło się z represjonowanym kolegą z roku i jego matką, autorką naszego podręcznika historii...
[pozostało do przeczytania 4% tekstu]
Dostęp do artykułów: