Miasto w willi. Split nawet poza sezonem…

Split to jedyne miasto na świecie, które powstało wewnątrz willi. Co prawda nie byle jakiej, bo cesarskiej – zatem stanowiącej sama w sobie rodzaj miasteczka. Dziś wokół znakomicie zachowanych pozostałości pałacu Dioklecjana tętni życiem wielka, nowoczesna metropolia.

Cesarz Dioklecjan (Imperator Caesar Gaius Aurelius Valerius Diocletianus Augustus, rządził w latach 284–305) pochodził z Salony (dziś Solin). Zapewne wiedziony sentymentem władca upatrzył sobie pobliski (około 5 km) półwysep na rezydencję, w której wiódł żywot spokojny podczas swej politycznej emerytury, na którą przeszedł w 305 r., abdykując. Jego willa – czy raczej pałac – wybudowana została według planu castrum Romanum, rzymskiego obozu wojskowego, o wymiarach 214 x 175 m. Połowa zabudowy przeznaczona była dla służby i żołnierzy ochrony; resztę stanowiła rezydencja cesarska.

W VII wieku najazd Awarów i Słowian położył kres starożytnej Salonie. Miasto zostało doszczętnie złupione i zniszczone, zaś ocaleli mieszkańcy przenieśli się do owej pobliskiej rezydencji, zwanej wtedy Spalatum. Mały to pałacyk, który pomieścił ludność byłej stolicy prowincji... Ruiny miasta znajdują się nad rzeką Jadro, po drodze ze Splitu na lotnisko.

Chociaż Split rozrósł się w dużą metropolię (i drugie po Zagrzebiu miasto Chorwacji), jego centrum i sercem pozostał dawny pałac, najważniejsza część starówki. Dawno już utracił charakter samodzielnego założenia, ale wciąż wiodą doń cztery bramy, których pozostałości wyróżniają się z nowszej zabudowy. Najlepiej widoczna jest brama północna, zwana Złotą, ponieważ przed nią rozciąga się skwer z pomnikiem biskupa Grzegorza z Ninu, obrońcy języka chorwackiego na synodach w Splicie w 925 i 928 r. Toczyła się wtedy dyskusja, czy Kościół w Chorwacji ma podlegać Rzymowi czy Bizancjum. Z tą drugą opcją wiązała się możliwość liturgii w języku słowiańskim, pisanym głagolicą. Najnowsze badania wskazują, że spór był raczej czysto...
[pozostało do przeczytania 53% tekstu]
Dostęp do artykułów: