Baśń o Złotym Skaucie. Czyli Rzeczpospolita Żeromskiego

Rzeczpospolita Zakopiańska, terytorium wolnej Polski znaczone nie tylko patriotyzmem Podhalan, ale także charyzmą Stefana Żeromskiego, istniała tylko kilka tygodni: od 13 października do 18 listopada 1918 roku. Wieloletni pobyt pisarza w zimowej stolicy Polski i jego osobista tragedia, utrata syna Adama, który zgasł u progu dorosłości w chwili, gdy ojczyzna była u progu zmartwychwstania, to piękna opowieść o miłości i marzeniach. To śniony na jawie Sen o wolnej Polsce.

Pierwsza myśl, jaka mi przychodzi do głowy, gdy ktoś powie: Stefan Żeromski a walka o niepodległość, to „Sen o szpadzie”. W tym tekście, pisanym w roku 1905, pojawia się obraz japońskiego żołnierza, który tuż przed śmiercią nie kłopocze się o los swych dzieci, bo wie, że zajmie się nimi cesarz – Mikado. A cóż ma za sobą przyszły polski żołnierz? „Poza tobą, żołnierzu polski, gdy samotny na haku szubienicy zawisasz – gdy lecisz w krwawy skazańca rów, z sercem zestrzelanym od kul sołdackich – gdy dogasasz powolnym straceniem w stepie Sybiru – nie powiewa sztandar dalekiej potęgi. Poza tobą nie ma nic. Za tobą jest tylko dół wykopany na miarę twojego trupa. Przed tobą stoją armie. Twoich dzieci nie nakarmi, gdy skonasz, niczyja miłość. Wyprą się ciebie ziomkowie, zapomną współmieszkańcy, ponieważ w sercu ich nie trwa długo uczucie, a myśl, jak dawno, dawno wykryto, nie trwa godziny”.
Ta wrażliwość Żeromskiego wobec sprawy polskiej i konieczności walki o wolną ojczyznę owocowała i później, wtedy, gdy już nie tylko ostrzono bagnety, ale kiedy przechodzono do konkretów, nasadzając je na lufy i ruszając do boju.
Za wspomnieniem o „Śnie o szpadzie” idzie też pewien epizod z życia pisarza, który został poproszony przez Józefa Piłsudskiego o wyjednanie jakiejś formy wsparcia dla czynu bojowego ze strony innego artystycznego giganta, Stanisława Wyspiańskiego. Wyspiański ofiarował na rzecz przygotowań do walki o niepodległość swój hymn „Veni Creator”, a także wizerunek...
[pozostało do przeczytania 76% tekstu]
Dostęp do artykułów: