Z listem przez stulecia. Poczta Polska w okresie zaborów i walk o niepodległość

Podział terytorialny Polski pomiędzy trzy państwa ościenne – Austrię, Prusy oraz Rosję – stworzył zupełnie nową sytuację. Poczta straciła charakter narodowy i została podporządkowana zaborcom. Infrastrukturę dawnej poczty koronnej oraz poszczególnych poczt partykularnych włączono do sieci pocztowej zaborców. Poczta na zajętych terenach pełniła również rolę administracyjno-policyjną i stanowiła podstawę funkcjonowania oraz komunikacji administracji cywilnej czy wojskowej, wprowadzonej na każdym z trzech wydzielonych terytoriów.



Podczas nocy zaborów mieliśmy dwa momenty, kiedy można było mówić o ograniczonej, ale jednak samodzielności państwowej. To czasy Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego. Te mini „państewka polskie” otrzymały prawo do tworzenia polskich instytucji, a więc także i Poczty.


Ograniczona samodzielność

Księstwo Warszawskie, choć politycznie uzależnione od Francji, w znacznym stopniu było prawnopaństwowym kontynuatorem Rzeczpospolitej przedrozbiorowej. Władcą został sprzymierzeniec Napoleona ze Związku Reńskiego, Fryderyk August. Księstwo otrzymało od cesarza Napoleona konstytucję i stało się ostoją polskości, łączącą tradycje z nowymi wzorcami francuskimi. Fryderyk August w 1808 r. wydał specjalny dekret zatytułowany „Regulamin pocztowy dla Księstwa Warszawskiego”. Organizacją Poczty zajął się Administrator Generalny, Ignacy Zajączek, i szybko rozpoczął jej reformę. Wkrótce instytucja mogła poszczycić się 250 placówkami pocztowymi (pocztamtami i ekspedycjami), a wprowadzenie poczt wozowych, kariolkowych, konnych i dyliżansowych skróciło czas dostarczania korespondencji. Także czasy Królestwa Polskiego okazały się dla Poczty łaskawe. Formalnie podlegała ona Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Policji, a kierował nią Dyrektor Generalny Poczty. Personel pocztowy tworzyli pocztmistrzowie, ekspedytorzy kierujący stacjami pocztowymi, sekretarze i pisarze. Poczta...
[pozostało do przeczytania 63% tekstu]
Dostęp do artykułów: