„Dzień zapłaty”, czyli „Królobójcy” Wolskiego

Tytuł znakomitej powieści Wolskiego to odnowiona nuta, którą czuje każdy Polak, czytając wersy Mickiewicza z Konradowskiej celi: „Zemsta, zemsta, zemsta na wroga! Z Bogiem i choćby mimo Boga! ” czy śledząc rozgorączkowanego ducha Kordiana, pędzącego jak w malignie w stronę carskich komnat, by dokonać wiekopomnej pomsty. Może zresztą jakaś metafizyczna siła, nieludzką ręką rzucona w świat, już takiej zemsty na władcach rosyjskich dokonuje?

„Dziwna książka. Nie weszła ona w poczet prac historycznych, nie została zaliczona ani do literatury pięknej, ani nawet do publicystyki. Przeorała całe społeczeństwa, spełniła tylko czynność pospolitego narzędzia. Zgrzeszyła bodaj swą gorączkowością, była dziecięciem niepokoju, wizyj, mar, bezsennych nocy, zapragnęła być równocześnie i sarkazmem, i ironią, dziejami zbrodni i kroniką dworską, szukała pomsty – znajdowała usprawiedliwienie, próbowała myślicielstwa, a wpadała w humor, anegdotę pomieszała z dokumentem, buduarową tajemnicę splątała z racją stanu, tak, zgrzeszyła bardzo, jak zgrzeszyć zwykł każdy płód niedoli”. Zdania ze wstępu do czwartego wydania „Królobójców” Wacława Gąsiorowskiego, wyjąwszy wskazanie, iż nie jest „ani literaturą piękną, ani publicystyką”, można by przymrużywszy oko dodać jako przedmowę do ostatniej książki Marcina Wolskiego „Dzień zapłaty”.
Nie byłoby to od rzeczy, bo sam autor nawiązuje w treści do słynnej książki Wacława Sclavusa (pseudonim Gąsiorowskiego), która taką furorę robiła na początku wieku XX. Pierwsze wydanie książki Gąsiorowskiego ukazało się w dobie, gdy „do izdebek paryskich młodego literata zaczęły łomotać echa krwawych z caratem rosyjskich porachunków”. Echa te to szereg zamachów na urzędników carskich wyższego i niższego stopnia, echa działalności takich postaci jak słynny Boris Sawinkow, pisarz-terrorysta.
Terroryści Ochrany
To także lata, w których toczyła się podwójna gra. Środowiska rewolucyjne miały na celowniku cara i jego...
[pozostało do przeczytania 69% tekstu]
Dostęp do artykułów: