Wsparcie dla mediów Strefy Wolnego Słowa jest niezmiernie ważne! Razem ratujmy niezależne media! Wspieram TERAZ » x

Boski kwiat

Dodano: 09/07/2024 - Nr 28 z 10 lipca 2024
FOT. ADOBE STOCK, WIKIPEDIA, PIXABAY
FOT. ADOBE STOCK, WIKIPEDIA, PIXABAY

„Przypatrzcie się liliom, jak rosną: nie pracują ani nie przędą, a mówię wam, że nawet Salomon w całej swojej chwale nie był tak ubrany jak jedna z nich” – napisał o tych kwiatach święty Łukasz. I rzeczywiście, nie sposób przejść obojętnie obok tych kwiatów. Gdy nawet nie zachwycają pięknem, to przyciągają zapachem. 

Lilia to od wieków natchnienie dla twórców. Po motyw ten sięgali malarze i poeci. Nasz wieszcz narodowy Adam Mickiewicz wokół tych kwiatów buduje opowieść o niewiernej i zdradliwej żonie. „Zbrodnia to niesłychana, / Pani zabija pana; / Zabiwszy grzebie w gaju, / Na łączce przy ruczaju, / Grób liliją zasiewa, / Zasiewając tak śpiewa: / „Rośnij kwiecie wysoko, / Jak pan leży głęboko; / Jak pan leży głęboko, /Tak ty rośnij wysoko” – pisał Mickiewicz. Przypomnijmy, że kwiat ostatecznie odgrywa kluczową rolę w tym, by zbrodnia została jednak ukarana, a sprawiedliwości stało się zadość.

Zapach śmierci i…

Rzeczywiście w kulturze polskiej lilie są w instynktowny sposób kojarzone z pogrzebami i śmiercią. Przed dekadami miały one bowiem wiele zalet podczas ostatniej drogi. Ich duszący, intensywny zapach był w stanie przykryć trumienny odór. Przez lata więc lilie, oddając przysługi żałobnikom, zaczęły się kojarzyć z cmentarzami. Tymczasem ludzie rozkochiwali się w liliach przez tysiące lat. Starożytni Grecy uważali, że białe lilie powstały, gdy mleko karmiącej bogini Hery spadło na ziemię. Stąd też ma wynikać boskie piękno tych kwiatów. Później legenda ta znalazła zastosowanie w chrześcijaństwie. U nas jednak lilie miały powstać w momencie, gdy ludzkość utraciła raj. Załamana Ewa płakała tak rzewnymi łzami, że w momencie, gdy spadały na ziemię, natychmiast wyrastały tam lilie. W każdym razem już te dwie historie pokazują, jak podchodzono do tej rośliny. 

…luksusu

Rzeczywiście, patrząc na rozkwitłą lilię, nie sposób nie dojść do wniosku, że są to rośliny zupełnie niesamowite, wręcz nierzeczywiste. Gdy wyrosły i rozkwitły na mojej skromnej grządce, natychmiast zrobiło się pięknie. Aż żałuję, że zasadziłem jedynie cztery. Na razie zakwitły dwie z nich. Jedna jest pomarańczowa. Druga głęboko bordowa. Nie zaplanowałem tego i szczerze myślałem, że nic nie wyrośnie z cebulek. Czekam na kolejne dwie i one będą dla mnie niespodzianką, bo nie zapisałem, jakie cebulki kupiłem. A odmian lilii jest co najmniej kilkaset. Te moje wieczorami pachną niesamowicie. Ludzie, którzy wierzą w dziwne rzeczy, uważają, że zapach ten jest w stanie odpędzić negatywną energię z naszego domu. Ponoć sprawdzą się również w trzymaniu z daleka osób, które mogą mieć złe intencje lub chcą nas skrzywdzić. Szczerze powiedziawszy, mam nadzieję, że to nieprawda. Gdy spotykałem się pierwszy raz ze swoją przyszłą małżonką, kupiłem jej bukiet śnieżnobiałych lilii. Ponieważ wyboru dokonywałem zwykle bez żadnego zastanowienia, to nie pomyślałem o intensywnym zapachu. Rzeczywiście z bukietem w małym mieszkaniu nie dało się wytrzymać. Lilie trafiły na balkon. 

Dziś nie ma już z nimi problemów. A przecież zapach to coś, za co lilie są szczególnie cenione. Dziś każda szanująca się firma kosmetyków ma w swojej ofercie zapach lilii. Na liście znajduje się Dior, Yves Saint Laurent, Hermès, Dolce & Gabbana. W zasadzie wszyscy najwięksi stawiają na nuty tego zapachu.

Za sprawą krzyżowców

Lilia to gatunek, który nie jest rodzimy dla naszej szerokości geograficznej. Typowa jest dla Bliskiego Wschodu. Do Europy trafiła dzięki… wyprawom krzyżowym. Przyjęła się jako roślina ogrodowa, bo wymaga ziemi przepuszczalnej, dobrze zdrenowanej i słonecznego stanowiska. Dodatkowo w czasach średniowiecza pogoda była dla niej bardziej sprzyjająca z uwagi na tzw. optimum klimatyczne. Lilie są dodatkowo łatwe w uprawie, o czym najlepiej świadczy fakt, że urosły w moim ogródku. Cebule sadzi się płytko, tuż pod powierzchnią gleby. I to w zasadzie tyle. Najfajniejsze w nich jest również to, że gdy przeleżą w ziemi i nie zmarzną zimą, wyrosną w kolejnym roku. Mają szansę też szybko się rozrosnąć.

Symbol czystości

Nic dziwnego, że lilie podbiły Europę i weszły również do naszej kultury. Stały się natychmiast symbolami czystości i świętości. Zostały atrybutem Matki Boskiej. Są też liczni święci, którzy w ikonografii pozują z lilią jako symbolem czystości. Wśród nich można wymienić chociażby świętego Kazimierza czy Franciszka z Asyżu. Stamtąd lilia trafiła do innych dziedzin, w tym do polityki. Chyba najsłynniejszym wykorzystaniem tego kwiatu było „Fleur-de-lis”, w heraldyce łączony często z monarchią francuską. Oficjalnie został przyjęty w XI wieku przez króla Filipa I, którego wnuk Ludwik VII po raz pierwszy użył lilii na niebieskiej tarczy jako swego herbu. Znak ten szybko zaczęto kojarzyć z Francją. Symbol w postaci trzech złotych lilii na błękitnym tle został po raz pierwszy użyty przez Karola V w 1376 roku. Dziedzictwo to zmiotła dopiero rewolucja francuska. 

W ślad za Francuzami poszły inne rody i państwa Europy. Również Polska! Trzy lilie znajdują się w herbie Bielska-Białej. Tak więc kwiat ten jest nie tylko maryjny, ale również rycerski. A teraz to najlepszy moment, by kupić go do wazonu. Ponoć są odmiany bezzapachowe.     

---

Ciekawostki o liliach  

Lilie należą do rodziny liliowatych (Liliaceae) i są znane ze swoich dużych, efektownych kwiatów. Ale to nie wszystko! 

Różnorodność 

Istnieje około 250 gatunków lilii, które rosną na półkuli północnej, głównie w Azji, Europie i Ameryce Północnej. Białe lilie naturalnie występowały na Bliskim Wschodzie i przybyły do Europy w czasie wypraw krzyżowych.

6 płatków

Lilie mają sześć płatków, które mogą być gładkie, frędzlowane lub nakrapiane, w szerokiej gamie kolorów. Wiele lilii ma silny, słodki zapach, który jest szczególnie intensywny wieczorem i nocą.

Trujące dla kotów

Lilie oraz konwalie są szkodliwe dla zwierząt towarzyszących! Szczególnie narażone są koty. Wystarczy wypicie przez nie wody, w której stały te kwiaty, żeby doszło do zatrucia. Może ono skończyć się nawet śmiercią zwierzęcia.

Symbolika

W wielu kulturach lilie symbolizują czystość, niewinność i odrodzenie. W chrześcijaństwie często kojarzone są z Matką Boską. Znajdują się też na wizerunkach świętych, którzy zachowali czystość. 

Od starożytności 

Są jednymi z najstarszych kwiatów uprawianych przez człowieka, znane były już w starożytnym Egipcie i Mezopotamii. Mogą osiągać różne wysokości, od karłowatych odmian o wysokości 30 cm do dorastających do 2 metrów.

Perfumy

Pachnące kwiaty lilii były wykorzystywane do produkcji perfum. Zanim zajęły się tym domy mody i najsłynniejsze firmy, zapach wykorzystywali starożytni Egipcjanie. Są dowody, że robili to już w latach 1085–525 p.n.e.

Lilie i przesądy

Niegdyś lilie były kojarzone jedynie z pogrzebami, a nie z wiązankami ślubnymi. Niektóre przesądy mówią, że kwiaty lilii mogą przynieść młodej parze wiele nieszczęść. Z drugiej strony białe lilie są symbolem niewinności.

Holendrzy potentatami

Największe plantacje z liliami mają Holendrzy. Kraj ten jest znany z uprawy tulipanów, ale od lat 60. specjalizuje się też w uprawach lili. Powierzchnia pól z liliami przekracza 4 tys. ha. 

Japońskie – jadalne

Niektóre gatunki lilii są jadalne. Wykorzystywane są szczególnie w kuchni japońskiej. Cebulki lilii, zwane „yurine”, gotuje się i używa jako składnik najróżniejszych potraw, takich jak zupy i dania czysto warzywne.

Duchy

W niektórych kulturach wierzy się, że lilie przyciągają duchy, dlatego wielu unika trzymania tych kwiatów w domu, aby nie kusić sił nadprzyrodzonych. Wydaje się,
że źródłem tych wierzeń są uczulenie i alergia.

---

PRZYRODNICZY FLASH

Polska w klubie klimatycznym

Przystępujemy do Climate Club – międzyrządowego forum działającego na rzecz dekarbonizacji przemysłu, aby wesprzeć polskie przemysły stalowy i cementowy na ścieżce transformacji w kierunku niskoemisyjnym. Dzięki działaniom Ministerstwa Klimatu i Środowiska, na powyższym forum mamy zachować konkurencyjność krajowej produkcji i uniknąć przeniesienia jej poza granice kraju. Polska dołączyła do grona 38 państw zrzeszonych w ramach Climate Club. 

Pingwiny z nowym wybiegiem

Jednymi z chętniej odwiedzanych zwierząt w warszawskim zoo są pingwiny przylądkowe, a te zajmują prawą część wybiegu po niedźwiedziach polarnych, które w maju wyjechały do zoo w Pradze. Jest to tymczasowe rozwiązanie na czas budowy nowego domu dla pingwinów. Pracownicy ogrodu informują, że mimo iż ptaki te są nieco zdezorientowane w nowym otoczeniu, to większy basen zdobył ich uznanie – ptaki podobno korzystają z niego z entuzjazmem. 

     

SUBSKRYBUJ aby mieć dostęp do wszystkich tekstów www.gazetapolska.pl

Masz już subskrypcję? Zaloguj się

* Masz pytania odnośnie subskrypcji? Napisz do nas prenumerata@gazetapolska.pl

W tym numerze