Wolni z wolnymi, równi z równymi

„Nigdy w dziejach odrębne narody nie zawarły trwalszego ślubu przy mniejszym zastosowaniu nacisku. Stało się wedle życzenia setek tysięcy, z ujmą tylko dla garści uprzywilejowanych i dla ich pychy. (…) Wystarczy tu stwierdzić, że unia lubelska, doniosłością równa kalmarskiej, przewyższy swą trwałością wszystkie nowożytne związki państw Europy lądowej, nie obróci się w niczyj ucisk ani wyzysk, bo też leżąca w jej podłożu miłość przetrwa do grobowej państwa jagiellońskiego deski”. Taką piękną opinię wystawił unii realnej polsko-litewskiej, zawartej w Lublinie w 1569 roku, wybitny historyk Władysław Konopczyński.

Starożytni Rzymianie szukając przyczyn zdarzeń i ludzkich zachowań, zwykli byli pytać: „Cui bono?”. Pytanie: „Kto zyskał, kto odniósł korzyść?”, sprawdza się również dziś w analizach historyków oraz pracy śledczych. Zastanówmy się i my nad krótko- i długoterminowymi zyskami z unii lubelskiej, ustalmy ich beneficjentów, ale też poszukajmy tych, którzy doznali owej