Zrehabilitować diabła

Rzecz niebagatelna – chodzi o tajną siatkę, którą zmontował faktyczny następca Stalina, a także materiały – „hak” na wszystkich czołowych przywódców sowieckich.

Autorka w swej pracy, jak wiele wskazuje, oparła się głównie na świadectwie syna Ławrientija Pawłowicza, Sergo, który od lat próbuje rehabilitować ojca. Wedle tej wersji Beria jest idealistą, który nigdy nie chciał robić tego, co robił, tak naprawdę interesowały go poezja, budownictwo mieszkaniowe i radziecki program nuklearny. (Przypominają się tu inni wrażliwi idealiści w aparacie represji – Jurij Andropow i Władimir Putin...). Beria – jeden z największych zbrodniarzy w historii, odpowiedzialny m.in. za mord katyński, urasta wręcz do roli anioła pokoju. Oczywiście inteligentniejszy niż Jagoda i Jeżow uczestniczy w przyhamowaniu wielkiego terroru (który sam gorliwie realizował na Zakaukaziu), dokonuje też politycznego zwrotu po śmierci Stalina, zwalniając kremlowskich lekarzy i częściowo otwierając łagry. Są to jednak działania wymuszane przez rzeczywistość, w której orientuje się lepiej niż inni członkowie Politbiura. Logika powieści wymaga jednak czarnego bohatera – w tej roli obsadzony zostaje kreowany przez lata na bohatera destalinizacji Chruszczow. Były pierwszy sekretarz Ukrainy niewiniątkiem nie był, unurzany we krwi nie gorzej niż inni, ponosi odpowiedzialność za czystki wielkiego głodu, aferę leningradzką, tu przypisane mu zostaje obalenie Berii wbrew innym członkom Polibiura (w istocie działał ręka w rękę z Malenkowem i Mołotowem, a że ich wykolegował, dalsza sprawa), a także zgładzenie Stalina. (Dotąd takie sugestie dotyczyły Berii).

Sam Dżugaszwili zostaje ukazany jak w większości współczesnych książek rosyjskich – jako wielki zbrodniarz, z naciskiem na wielki. Zresztą, cała straszliwa hekatomba rozgrywa się w tle, a terror, tortury i ogólna przemoc nie są specjalnie obecne. Sam młody śledczy, jak w amerykańskim filmie, przechodzi na stronę Berii i działa na rzecz...
[pozostało do przeczytania 34% tekstu]
Dostęp do artykułów: