Kultura

Tym razem zapraszam Państwa na podróż w czasie. Obowiązkowo z dziećmi! Na taką wycieczkę przez historię Wrocławia, która rozpoczyna się gdzieś na Kresach przed 1939 r., można się wybrać codziennie, udając się do wrocławskiego „Centrum Historii Zajezdnia” na wystawę „Wrocław 1945–2017”. Miejsce, w którym stanęło muzeum, ma znaczenie symboliczne – to tam w 1980 r. odbywały się strajki Solidarności. Dzięki wystawie w CHZ starsze i młodsze dzieci poznają stricte wrocławskie fenomeny. Dowiedzą się na przykład, czym była Solidarność Walcząca, zapoznają się z absurdalnymi happeningami Pomarańczowej Alternatywy. Do „Centrum” trafiło też biurko jednego z najwybitniejszych mieszkańców miasta – pisarza, poety i dramaturga Tadeusza Różewicza. Dzięki wystawie można dowiedzieć się, co trzymał w...
Maciej Parowski
O gorączce złota wiemy trochę od Chaplina, Londona, Hustona i jego „Skarbu Sierra Madre”, nawet Steinbecka (jeśli złoto przełożyć na „Perłę”). Finansowy amok był w „Wilku z Wall Street”, w „Chciwości”, „Big short”. Kanciarza ogranego przez szulerów ukazał Dostojewski w „Graczu”. Niechlujny Kenny Wells (McConaughey) i elegancki Latynos Acosta (Ramirez) zawiązują spółkę w celu wydobycia złota w Indonezji. Obaj są w dołku po byłych sukcesach, ale wierzą w swoją gwiazdę i wartość przyjaźni. Widz ma wątpliwości, bo Wells chla jak szewc, banki skąpią kredytów na ekspedycję, pełnemu zaś rezerwy Acoście, choć trafiał jako geolog, patrzy z oczu wilkiem i indywidualistą. Robota ruszy, długie dni bez sukcesu wypełni choroba, bunty wynajętych kopaczy i kaprysy tropikalnej aury. Jak już...
Być może Wojciech Jaruzelski zmarł pogodzony z Bogiem, którego porzucił na kilkadziesiąt długich lat, ale z pewnością nie ze swoimi rodakami. Liczba tych, którzy bynajmniej nie uważają go za „mniejsze zło”, stale rośnie. „Czerwony Ślepowron” Piotra Gajdzińskiego też z pewnością sympatii mu nie przysporzy. TW „Wolski”, który zaprzedał się diabłu już u zarania PRL-u, nie miał żadnych cech literackich bohaterów: Wallenroda, Kordiana, Babinicza. Był konformistą doskonałym, który konsekwentnie podporządkował swoje życie karierze. Był też inteligentnym perfekcjonistą, a ci, którzy go znali, nazywali go „prymusikiem”. Na potrzeby stanu wojennego stworzono narrację, że Jaruzelski wziął na siebie odium wojny z własnym narodem, aby uchronić go przed sowiecką inwazją, która w 1981 r. była...
Magdalena Piejko
Maria Skłodowska-Curie, Antonina Żabińska, Panny Sprawiedliwe, bohaterki Powstania Warszawskiego… Inspirujące historie niezwykłej kobiecej odwagi wracają w filmie po latach. Najgłośniejsza premiera ostatnich tygodni, film „Maria Skłodowska-Curie”, został skrytykowany przez nasze rodzime feministki jako obraz zbyt mało „feministyczny”. Według nich reżyserka filmu Marie Noelle zbyt mocno skupiła się na tkliwych obrazkach z życia rodzinnego i wątkach romansowych, a także za mało uwypukliła walkę Skłodowskiej-Curie „o siebie i swoje miejsce wśród mężczyzn”. I rzeczywiście, ideologii w tym filmie w zasadzie nie ma, Skłodowska nie walczy też „o siebie” – ciągle powtarza, że chodzi jej o „metodę walki z rakiem Curie”. A jeżeli chodzi o romans, to nieprawdą jest, że zdominował on całą...
Gromkimi brawami podziękowało artystom audytorium koncertu „Wilczy ślad”, który odbył się w niedzielę w kościele św. Franciszka na warszawskim Nowym Mieście. Autorskie aranżacje piosenek poświęconych Żołnierzom Niezłomnym zaprezentowali Band Czapo Ba oraz Teatr Muzyczny Od Czapy. Wydarzenie zorganizowała Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S.A. Prezes PWPW. S.A. Piotr Woyciechowski przypomniał zebranym o roli Reduty PWPW podczas Po- wstania Warszawskiego w sierpniu 1944 r i zapewnił, że spółka zawsze będzie pamiętać o Żołnierzach Wyklętych: – Żołnierze antykomunistycznego powstania do dzisiaj przypominają nam, że Polska miała dwóch okupantów – Trzecią Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich – i powinni być wciąż dla wielu żyjących oprawców wyrzutem sumienia, że...
W tym tygodniu polecam Państwu film animowany autorstwa szwajcarskiego rysownika Teda Siegera o uroczej i rezolutnej małej potworzycy Molly, którą czeka ogromna zmiana w życiu: lada dzień jej rodzina powiększy się o braciszka lub siostrzyczkę. Ta klasyczna animacja może pomóc maluchom znajdującym się w podobnej sytuacji, czyli oswoić się z nadchodzącymi zmianami w rodzinie. Jak wiemy, pojawienie się rodzeństwa oznacza niemałe wyzwanie emocjonalne dla naszych pociech. Zazdrość o rodziców czy niechęć do nowego członka rodziny to tylko niektóre z negatywnych emocji, z którymi muszą sobie one nagle poradzić. W filmie podczas podróży pełnej przygód Molly oraz jej najlepszy przyjaciel – nakręcana zabawka, Edison zmierzą się właśnie z takimi emocjami. A spotkani po drodze nieznajomi pomogą...
Maciej Parowski
Od Nobla do Nobla Śliczny Paryż, wieża Eiffla, powozy, krynoliny. Trwa belle epoque, świat zmienia skórę, kończy się pewność w matematyce, atomową strukturę materii odkrywa fizyka. W szopie z cieknącym dachem Maria Skłodowska, matematyk i fizyk po Sorbonie, z kolegą profesorem Piotrem Curie żmudnie analizują naturę promieniotwórczości. Pokochają się, pobiorą, będą mieć dzieci, dostaną Nobla. Piotr zginie w wypadku. Maria nie ustaje w badaniach, wda się w romans z żonatym fizykiem. Jako bohaterka skandalu weźmie drugiego Nobla, a córka pójdzie w jej ślady. Film Noelle skupia się na tym okresie. Na ekranie Maria – żona, naukowiec, matka, kochanka, społecznik. Nadęci mężczyźni nie chcą uznać geniuszu kobiety. Figury z przemysłu wykonują rytualne gesty patriarchalnej epoki, ale...
Marcin Wolski
Worek Judaszów Coraz lepiej poznajemy historię niedawnej przeszłości. Z mgły celowego zapomnienia wychodzą postacie polskich bohaterów, ujawnione też zostają twarze ich oprawców. Książka Szymona Nowaka uzupełnia ten obraz o jeszcze jedną istotną dla dramatu kategorię – zdrajców. Sześć sylwetek zaprezentowanych w pracy to „Anglik”, „Wichura”, „Lawina”, „Wulkan”, „Regina”, „Moskit” – ludzie w większości przewerbowani, złamani i wykorzystani, niektórzy życiowo przegrani. „Anglik”, czyli Zygmunt Lercel, były żołnierz sił polskich na Zachodzie, który związał się ze służbami komunistycznymi jeszcze we Włoszech, wrócił do kraju, gdzie aktywnie wchodził w struktury podziemia, rozbijając je skutecznie. Kiedy przestał być potrzebny, został skazany za kolaborację z Niemcami i stracony. Jeszcze...
Krzysztof, Piotr i Wojciech Cugowscy wyruszają w trasę promującą ich pierwszą wspólną płytę pt. „Zaklęty krąg”. O tym międzypokoleniowym projekcie oraz o sytuacji w Polsce rozmawia z artystami Magdalena Jakoniuk. W waszym przypadku powiedzenie „wszystko zostaje w rodzinie” nabiera szczególnego znaczenia. Były dwie niezależne grupy – Budka Suflera i Bracia – teraz zdecydowaliście się połączyć siły. Dlaczego? Krzysztof Cugowski: Od kilku lat słyszeliśmy pytania dziennikarzy i znajomych, kiedy nagramy wspólną płytę. To prędzej czy później musiało nastąpić. Wspólnie z Wojciechem tworzycie trio. Kto w nim rządzi? Obowiązuje zasada starszeństwa czy większości? Piotr Cugowski: W zespole stoimy na froncie wszyscy trzej: na koncerty przychodzą zarówno fani taty, jak i nasi sympatycy. Na...
Zbyszko z Bogdańca w dresach i z kijem bejsbolowym. W tle zdewastowane blokowiska. Oto współczesna i bardzo modna wizja kultowej powieści Sienkiewicza? W ostatnią niedzielę lutego wybrałam się do toruńskiego Teatru im. Wilama Horzycy na „Krzyżaków” w reżyserii Michała Kotańskiego. Nie łudziłam się, że w spektaklu nie będzie modnych eksperymentów. Ale silniejsza była ciekawość, co na scenie zostanie z Henryka Sienkiewicza, z powieści, która kiedyś krzepiła serca Polaków. Kiedyś? Sami twórcy na stronie Teatru piszą, że chcieli zmierzyć się z kwestią: „Co znaczy Sienkiewicz dziś, równo 100 lat po śmierci, w XXI wieku, w epoce globalizacji i otwartych granic?”. Jak im to wyszło? „Krzyżacy” u Horzycy Moje pierwsze wrażenia były mieszane. Rozczarowała siermiężna scenografia. W samym...
Dzięki wspólnej inicjatywie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Polskiego Koncernu Naftowego ORLEN do zbiorów stołecznego Muzeum Fryderyka Chopina trafił rzadki autograf fragmentu Ballady g-moll op. 23 polskiego kompozytora. Rękopis można podziwiać w siedzibie muzeum do 20 marca. Cenny autograf zawierający fragment Ballady g-moll op. 23 Fryderyka Chopina przez wiele lat znajdował się w prywatnych zbiorach. W listopadzie 2016 r. w Londynie został wspólnie zakupiony przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Polski Koncern Naftowy ORLEN. Manuskrypt przekazano Narodowemu Instytutowi Fryderyka Chopina 1 marca 2017, czyli w 207. rocznicę urodzin kompozytora. To pierwszy znajdujący się na terenie Polski rękopis z zapisem ballady, która była jednym z...
Jak śpi szczęśliwy kot? Czy każdy truteń to leń? Kto pierwszy opłynął ziemię dookoła? – na te pytania i wiele innych odpowiedzą Państwa dzieci zaraz po przeczytaniu im ślicznie zilustrowanych książeczek Naszej Księgarni z serii „Opowiem Ci, mamo”. Pozycje sprawdzą się w przypadku nawet dwuletnich dzieci. Maluchy z przyjemnością zagłębią się w poznawanie bohaterów książek i pochłoną ich łamigłówki starannie przygotowane przez różnych autorów. Dorosłych natomiast z pewnością ujmie estetyczna strona serii, jej urocze i wesołe ilustracje. Jeśli chodzi o tematykę książeczek, to jest w czym wybierać: samoloty, auta, narzędzia, statki, koty, żaby, pająki, pszczoły i mrówki. Każda z nich jest też nieco inna, w niektórych jest więcej do czytania, w innych przeważają zagadki, ale wszystkie...
Maciej Parowski
Kiks z Oscarami zwrócił uwagę kinomanów na dwa obrazy – typowany na rekordzistę standardowy produkt USA – musical „La La Land” i na europejski w tonie, dramatyczny „Moonlight”. Nie sądzę, by o wyborze drugiego przesądziło to, iż jest „czarny” i niesie akcenty gejowskie. Obejmująca dwie dekady epizodyczna opowieść o odmieńcu i wyrzutku emocjonalnie dotknie wielu. Dręczony w szkole wyrostek, syn narkomanki, znajduje wsparcie w przyjacielu od serca. Weźmie go też pod formacyjną opiekę diler prochów (Oscar za tę rolę dla Mahershala Alego). Ta dwójka wystarczy, by chłopak postawił się wrogom, przetrzymał matkę, a w kryminale nie utonął w nicości. Po latach poznamy go jako herosa półświatka ze złotymi zębami. Ale nie chodzi tu o demaskatorskie kino społeczne z Murzynem zredukowanym do roli...
Marcin Wolski
Co różni kryminał francuski (w formie powieściowej lub filmowej) od amerykańskiego? Pierwszy przeważnie ma ciekawszy pomysł, bardziej finezyjną fabułę, oryginalniejsze charaktery. Tymczasem amerykański przyswaja się łatwiej i dostarcza więcej emocji. Definicja ta nie pasuje do powieści „Mama kłamie” Michela Bussiego. To pełen napięcia horror. Różny od innych. Oto przedszkolny psycholog ma kłopot z wyjątkowo inteligentnym czterolatkiem. Fizycznie i psychicznie bez zarzutu, utrzymuje, że jego mama (którą skądinąd kocha) nie jest jego prawdziwą rodzicielką. Opowiada niesłychane rzeczy o domu, w którym mieszkał, statku pirackim, ograch, rakietach na Marsa. Wersje – choć nieprawdopodobne – trzymają się kupy, jednak przeczą im wszyscy świadkowie, rodzinne zdjęcia, sąsiedzi. Psycholog usiłuje...
Magdalena Piejko
Musimy sami opowiedzieć o swojej historii, nikt inny za nas tego nie zrobi – mówił Dariusz Malejonek podczas koncertu „Żołnierze Niezłomni! Upominamy się o was!”, dedykowanego pamięci bohaterów powojennej antysowieckiej partyzantki. Tuż przed tegorocznym Dniem Pamięci Żołnierzy Wyklętych, 26 lutego, w warszawskim Palladium odbył się niezwykły koncert. Zespół Maleo Reggae Rockers z Dariuszem Malejonkiem na czele wystąpił ze swoim kultowym już programem „Panny Wyklęte”, poświęconym polskim żołnierzom, którzy po II wojnie światowej nie złożyli broni i walczyli przeciwko sowieckiej okupacji. Piosenki pisane z punktu widzenia cichych bohaterek polskiej historii staną się niebawem częścią historii polskiej muzyki rozrywkowej. Takimi piosenkami mają szansę zostać napisany i wykonywany przez...
Magdalena Piejko
Prezydent Poznania Jacek Jaśkowiak, wbrew wynikom konkursu, postanowił wyrzucić z miejskiej galerii Arsenał jej dyrektora Piotra Bernatowicza. Podobny los może spotkać dyrektora Teatru Polskiego we Wrocławiu, choć i on wygrał konkurs na to stanowisko. W Galerii Miejskiej Arsenał położonej w samym centrum poznańskiego Starego Rynku, kierowanej przez Piotra Bernatowicza, prezentowane były prace artystów o najróżniejszych poglądach na sztukę i politykę. Galerię wyróżniało jednak szczególne wyczulenie na kwestie wolności, cenzury i praw człowieka. To Bernatowicz zorganizował na przykład głośną wystawę „Strategie buntu”, na którą zaprosił całą śmietankę przedstawicieli sztuki współczesnej krytycznie odnoszących się m.in. do postkomunistów i poprawności politycznej lewicowej sztuki. Na...
Czy wiecie Państwo, że popularny „Super farmer” to tak naprawdę kontynuacja przedwojennej polskiej gry dla dzieci „Hodowla zwierzątek”? Jedna z najstarszych tzw. planszówek stworzonych w Polsce cieszy się popularnością wśród dzieci na całym świecie. Jej twórcą jest wybitny matematyk, przedstawiciel warszawskiej szkoły matematycznej, profesor Karol Borsuk, a powstała w 1943 r. podczas okupacji Warszawy. Planszę, kostki i pozostałe elementy gry ręcznie wykonywała z tektury żona matematyka Zofia Borsuk, a pomagała jej przyjaciółka rodziny Janina Śliwicka, która tworzyła ilustracje zwierzątek. Niestety podczas powstania warszawskiego spłonęły niemal wszystkie egzemplarze. Szczęśliwie po latach odnaleziono gdzieś poza Warszawą jeden egzemplarz gry, na podstawie którego ją odtworzono i po...
Maciej Parowski
„Pokot” oraz powieść, na której go oparto („Prowadź swój pług przez kości umarłych” Olgi Tokarczuk), zachęcają do mordu. „Sądziła, że jako kobiecie jej wolno, bo cóż jej kto zrobi” – mawiał Gombrowicz. Tu są dwie autorki, które wzbudzają w sobie tzw. słuszny gniew, by moralnie mieć z górki. Na ekranie myśliwi i kłusownicy. Oto komendant policji pod butem właściciela lisiej fermy, lubieżny prezes, ksiądz, któremu Hubertus pomylił się z Jezusem. Władczy i okrutni wobec saren, cudzych psów i bezbronnych kobiet, nie darują też słabszym chłopom. Narratorem i demiurgiem jest tu emerytowana inżynier, nauczycielka Duszejko. Jej oczami oglądamy pagórki pod śniegiem i czerwone jesienią. Z nią patrzymy na dziwny odwet – po pokocie zwierząt przychodzi kryska na ich zabójców. Walą się na śnieg, w...
Marcin Wolski
Czy ktoś ma władzę większą niż on? George Soros – najniebezpieczniejszy człowiek świata – jak nazywa go jego biograf Andreas von Retyi, działa za własne pieniądze, które zdobył dzięki gigantycznym spekulacjom, i realizuje własne interesy. Urodzony w 1930 r. na Węgrzech, początkowo nazywał się Georgy Schwartz, ale podczas okupacji zmienił nazwisko i ukrył swoje żydowskie pochodzenie. Czy wtedy również pozbył się empatii? Jako 14-latek pracował bowiem przy konfiskacie żydowskiego mienia. Z nastaniem komunizmu prysnął na Zachód. Studiując ekonomię, zarabiał jako malarz i tragarz. Wtedy też zetknął się z ideą „społeczeństwa otwartego” i zaakceptował tezę Karla Poppera, że nie ma co szukać prawdy absolutnej, tylko pokojowo współpracować. Po latach zaczął robić karierę w funduszach...
Magdalena Piejko
W czerwcu zeszłego roku  kuratorzy „50 Bienalle” wycięli z programu międzynarodowy przegląd plakatu, teraz dyrekcja warszawskiego Salonu Plakatu postanowiła zrezygnować z 17 edycji salonu ze względu na „pilną potrzebą rewizji dotychczasowej formuły”. Wybitnych plakacistów w Polsce nie brakuje. Dlaczego więc nie ma miejsca, w którym mogliby wystawiać swoje prace? Sprzeciw środowiska artystycznego przeciwko organizatorom zeszłorocznego Biennale Plakatu w Warszawie nie przyniósł rezultatu.  Kilkudziesięciu artystów, kuratorów i wykładowców Akademii Sztuk Pięknych protestowało wtedy przeciwko dewastacji jednej z najbardziej rozpoznawalnych polskich imprez kulturalnych. Z jubileuszowej 50. edycji festiwalu usunięto jego najważniejszą część – międzynarodowy konkurs plakatów. Sprawa...
Marcin Wolski
Książka opowiada o życiu długim, miejscami dramatycznym, ale spełnionym. Było to życie żołnierza, konspiratora, powstańca, emigranta… Bohaterowie odchodzą. Można odnieść wrażenie, że coraz szybciej. Nie ma między nami żołnierzy roku 1920, kurczy się potężna jeszcze niedawno grupa żołnierzy Armii Krajowej. Gen. Janusz Brochwicz-Lewiński nie doczekał publikacji swojej biografii. Zmarł kilka dni wcześniej, 5 stycznia 2017 r. w Warszawie, w wieku 96 lat. Książka Jarosława Wróblewskiego opowiada o życiu długim, miejscami dramatycznym, ale spełnionym. Było to życie żołnierza, konspiratora, powstańca, emigranta. Walczył we wrześniu 1939 r., potem uciekł bolszewikom, działał w Podziemiu, w stolicy, walczył na warszawskich barykadach w Powstaniu, przebywał w obozie Murnau...
Maciej Parowski
Pierwsze skojarzenie filmu „Zwariować ze szczęścia” z „Lotem nad kukułczym gniazdem” nie będzie trafne. U Milosa Formana byli to mężczyźni i psychiatryczne represje – w obrazie Paola Virziego mamy, łagodnie mówiąc, dwie pomylone kobiety. Może więc „Thelma i Louise”? Też nie. Ridley Scott szantażował feministyczną agitką, w której facetki strzelają do chłopów; tutaj bohaterki zmagają się z intymnymi demonami, a nie ze zmorą patriarchatu. Beatrice (Tedeschi) to gaduła, blagierka i naciągaczka. Jej matka/służąca łudzi się, że generał przepisze jej spadek, ale Beatrice nie chce czekać. Donatellę (Ramazzotti), piękną anorektyczkę z tatuażami, opuszczoną duchowo przez ojca rockmana, zostawił z dzieckiem kochanek mafioso. Te zupełnie różne istoty wpadają na siebie w eleganckim psychiatryku...
Marcin Wolski
Prominenci stanowili garstkę na tle setek tysięcy ludzi, których jedyną winą było polskie pochodzenie. Skala sowieckich represji na Polakach w ZSRS sięga miliona zamordowanych Zaplanowana zagłada Żydów podczas II wojny światowej nie była zdarzeniem bezprecedensowym i jedynym. Niemcy np. oprócz Żydów tępili także Cyganów i mieli eksterminacyjne plany wobec Polaków, Stalin zaś zasłynął z wywózek i prześladowań całych narodów (Tatarów, Czeczenów). Jednak na temat masowego mordowania Polaków długo panowała cisza. Owszem, po XX zjeździe PZPR ujawniono fakt wymordowania przywódców i działaczy KPP, z czasem wyszła na jaw prawda o Katyniu, natomiast informacje o „operacji polskiej NKWD” pojawiały się fragmentarycznie od lat 60., nie budując jednak świadomości skali tego ludobójstwa. Przełom...
Maciej Parowski
Nowy film Martina Scorsese „Milczenie”, tak jak „Ludzie Boga” (2009) Xavier Beauvois, to obraz o męczeństwie. Przypomina „Misję” Rolanda Joffé z 1986 r. Chodziło tam o odkupienie bratobójstwa i mękę Indian oraz ich jezuickich przewodników. Zgoda na religijne cierpienie mieliśmy też w fantastycznej „Katedrze” Tomasza Bagińskiego i Jacka Dukaja. Pątnik przybywa na dziwną planetę, by jego ciało mogło się przemienić, w budzącym trwogę procesie, w łuk i filar cudownej katedry. Wszędzie poza „Milczeniem” człowiek duchowo zwycięża, nie traci wiary, nie cofa się przed męką. Nadaje jej sen wyższy. Scorsese w filmie, o którym marzył latami, prowadzi nas na bardziej bolesną artystyczną przygodę; poddaje bohaterów cielesnym i duchowym udręczeniom, zakończonym moralną porażką. XVII wiek,...
Magdalena Piejko
MUZYKA \ Koncert Adama Nowaka na Antarktyce „Trzy Sztuki na Antarktyce” to projekt fotografa Bartosza Stróżyńskiego i radiowej Trójki. Lider zespołu Raz, Dwa, Trzy Adam Nowak, operatorzy, filmowcy wypłynęli w rejs na Antarktykę. Uczestnicy wyprawy chcą opowiedzieć o tej baśniowej krainie poprzez trzy sztuki: film, muzykę i fotografię. – 2 lutego wsiadamy w samolot do Buenos Aires, a stamtąd lecimy do miasteczka Ushuaia na Ziemi Ognistej. 15 lutego okrętujemy się na jachcie i płyniemy w stronę Antarktydy, by spełnić nasze marzenia – opowiada Paweł Drozd, którego relacje z wyprawy będzie można usłyszeć w Trójce od poniedziałku do czwartku o godz. 17.10. – Oczywiście, o ile nie przeszkodzą w tym ekstremalne warunki panujące na morzu, a potem na najzimniejszym kontynencie...
Tomasz Łysiak
Zakon dominikanów kończy właśnie obchody 800-lecia powołania do życia. Konwenty polskiej prowincji poświęciły temu wydarzeniu wiele uwagi przez modlitwę, eucharystię czy specjalne publikacje. Tymczasem wychodząc od upamiętnienia faktu założenia zakonu przez św. Dominika de Guzmàn, można zobaczyć perspektywę naszego kraju – początek istnienia polskiej prowincji dominikańskiej Zakon ojców kaznodziejów (ordo praedicatorum) miał wielki wpływ na rozwój nie tylko sfery religijnej, duchowej, ale także obszaru kultury Rzeczypospolitej, i to zarówno w wymiarze intelektualnym, jak i czysto materialnym. Do dzisiaj dominikańskie świątynie stanowią ozdobę polskich miast, a ojcowie w białych habitach głoszą Słowo Boże na Ukrainie, Białorusi czy w Rosji. Jako jednego z najbardziej znamienitych mężów...
Marcin Wolski
Przyszli historycy dowiodą, co było istotnym motywem postępowania władz III Rzeczypospolitej, wyzbywających się suwerenności politycznej i gospodarczej Gdyby chcieć krótkim zwrotem scharakteryzować zasadniczy cel, jaki stawia sobie aktualna władza, to jest nim niewątpliwie odzyskanie Polski. Przywrócenie Polakom tego, co zostało w ciągu ostatniego ćwierćwiecza porzucone, oddane, wyprzedane. Łącznie z narodową dumą i wiarą w nasze możliwości. Autorzy pracy „Repolonizacja Polski” uważają, że jest to możliwe. Przyszli historycy dowiodą, co było istotnym motywem postępowania władz III Rzeczypospolitej, wyzbywających się suwerenności politycznej i gospodarczej – naiwna wiara w posthistoryczną konieczność, realizowanie koncepcji w interesie obcych potęg, doraźne korzyści? Podejrzewam, że...
Maciej Parowski
W latach 50. i 60. Jackie była naprawdę skończoną pięknością. Bogata z domu, miała wszechstronne wykształcenie, klasę i udaną praktykę dziennikarską. Nie od razu powiedziała „tak” senatorowi Johnowi Kennedy’emu, herosowi II wojny, kobieciarzowi, potem prezydentowi USA. Biały Dom za ich kadencji to był Camelot, ciągnęli doń twórcy i światłe umysły. Gospodarze emanowali ambicją i werwą, uderzającą na tle prezydentury Eisenhowera. Jackie urzekała koronowane głowy, była ikoną mody, modyfikowała siedzibę, a szwagrowie – Robert, prokurator generalny, i Edward, od 1962 r. senator – zakładali dynastię. Panowie flirtowali z gwiazdą Hollywood, partnerką mistrza baseballu, potem wybitnego pisarza. Prezydent remisował z Chruszczowem konflikt kubański, grzązł w Wietnamie, ale ruszył dobry...
Magdalena Piejko
SZTUKA \ O Wandzie Czełkowskiej w Królikarni 10 lutego w Muzeum Rzeźby w warszawskiej Królikarni odbędzie się konferencja poświęcona pracom jednej z najważniejszych polskich rzeźbiarek XX w., choć nieco zapomnianej – Wandy Czełkowskiej. Na wystawie podsumowującej dorobek artystki pojawiły się m.in. nigdy wcześniej niepokazywane prace przekazane przez rzeźbiarkę z jej pracowni na warszawskim Mokotowie. Związana z najważniejszymi kierunkami sztuki awangardowej XX w., aktywna do dziś, artystka zaprojektowała specjalnie dla Królikarni współczesną instalację. Pierwsza część konferencji poświęcona będzie kontekstowi lokalnemu twórczości Czełkowskiej – krakowskiemu i polskiemu. W ramach drugiej części jej sztuka będzie rozpatrywana w kontekście globalnym. Na światowych doświadczeniach artystki...
Marcin Wolski
„Polskie Termopile” Tomasza Stańczyka, wspomaganego przez Witolda Paska, są pracą o dziewięciu znanych zdarzeniach z naszej historii Notoryczni tropiciele „dziejów głupoty w Polsce” bezustannie wyszukują epizody w naszej historii, mające dowodzić bezmyślności, obłędu czy irracjonalnych działań naszych przodków. Problem polega na tym, że przy dokładniejszym zbadaniu większość tych działań okazuje się całkowicie racjonalna, jeśli nie w znaczeniu strategicznym, to propagandowym. Zresztą najczęściej w obu tych aspektach. Podobnie jest w historii powszechnej: Termopile to nie tylko budująca historia Leonidasa i 300 Spartan, która scementowała Greków w walce z perską nawałą, ale w sensie strategicznym pozwoliła na uzyskanie czasu na przygotowanie Aten do walki, która miała się zakończyć...
Maciej Parowski
Jako człowiek wiekowy potwierdzam: w Polsce lat 60. i 70. ubiegłego wieku było szaro, nie mieliśmy komórek, komputerów, kablówki ani wolności, ale orgazmy się jednak trafiały. Mimo żelaznej kurtyny docierały tu znaczące dzieła, a większe kulturowe i obyczajowe otwarcie nastąpiło po Grudniu’70. Za Gierka ukazała się „Trędowata” Mniszkównej, czyli kicz (i rynek) został ułaskawiony. Podobnie z aktem artystycznym, do obejrzenia na budzących emocje wystawach „Wenus” w Krakowie. Prasa drukowała zdjęcia pań bez bielizny, na których erotyzm gromił sztukę, na następnych stronach szły poradniki życia płciowego dla młodzieży. Wielu widziało w tym kamień obrazy – oto partia walczy o rząd dusz z Kościołem i rodziną. Taranem była Michalina Wisłocka, lekarka, publicystka, ekscentryczna społeczniczka...
Marcin Wolski
Można powiedzieć – szkoda Reachera! Autor mógł wysłać go na urlop… Charakterystyczną cechą współczesnej kultury popularnej jest plaga dalszych ciągów. Ktoś, kto wpadł na dobry pomysł lub wymyślił chwytliwego bohatera, będzie go eksploatował aż do pełnego zużycia. Albo i dłużej! Nawet jeśli autorzy w szóstym czy siódmym tomie żegnają się z nim, bywają to pożegnania nieostateczne. Przytrafiło się to i matce Harry’ego Pottera pani Rowling, i ojcu Wiedźmina – Sapkowskiemu. Ciekawe, że Sienkiewicz nie napisał kolejnych tomów Trylogii. Sprzedałyby się przecież jak ciepłe bułeczki. We współczesnej literaturze kolejne tomy powstają według paru schematów – bywają proste kontynuacje, nie brakuje prequeli, zdarzają się też książki (filmy) wpychające się w środek cyklu. (Dzisiejszy Sienkiewicz...
Maciej Parowski
Zwalisty, długowłosy 70-latek (Simonischek) konfunduje listonosza, zakładając i zdejmując wielkie zęby. Przedstawia się jako Winfried Conradi, a potem jako jego brat – Toni Erdman. Który z nich może podjąć przesyłkę? To zaledwie przedsmak kłopotów, jakie sprokuruje Toni swojej córce Ines (Huller). Ines jest blondwłosą niemiecką korporacyjną wydrą. Szczupła, zagoniona dziewczyna o zaciętej twarzy, w służbowym żakiecie pracuje w Rumunii w agencji PR. Programuje strategiczną brudną robotę: zwolnienia, outsourcing, redukcje. Potem pracodawcy zamiast podejmować decyzje, przedstawią jej pomysły jako rozwiązanie speców. Problemy się zaczną, kiedy Ines rzuci niewiążąco, by ojciec zajrzał do niej do Bukaresztu. Ines nie ma złudzeń, wie, że uczestniczy w grze pozorów. Natomiast już prawie nie...
Prof. Andrzej Zybertowicz powiedział niedawno, że jedną z przyczyn obecnego kryzysu demokracji i braku zaufania do państwa i władzy jest... popkultura. Wymienił przykład serialu „House Of Cards”. Wielu Amerykanów uznało, że dzięki tej produkcji odkryło prawdę, stąd zawirowania w amerykańskiej polityce i rozchwianie debaty publicznej. W czasach, gdy telewizję i internet zalewają seriale o nikczemności władzy świeckiej, pojawia się nagle serial o niezwykłym papieżu Kilka miesięcy temu na łamach „Codziennej” pisałem, że współczesne popularne seriale wyrażają zniechęcenie do władzy. Są świadectwem i obrazem tego, jak publika stopniowo traci wszelką nadzieję, i dodatkowo ten stan beznadziei i wściekłości pogłębiają. Wiara, że „nadchodzi zima” dla naszej cywilizacji, jest już powszechna....
Marcin Wolski
Systemu równie wszechogarniającego strachu, donosicielstwa i zaniku człowieczeństwa nie udało się stworzyć nigdzie indziej Nie jestem admiratorem publicystyki historycznej Piotra Zychowicza. „Obłęd” czy „Pakt Piłsudski–Lenin” prezentują, nie taję, efektownie tezy ryzykowne, co gorsza dla polskiej świadomości historycznej szkodliwe, powodując nie tyle wzbogacenie debaty polsko-polskiej, ile zwiększając poziom zacietrzewienia. Jednak gdy nad Zychowiczem publicystą górę bierze historyk popularyzator, i to specjalizujący się w formach krótkich, efekty są interesujące. Wrażenia po lekturze „Sowietów” potwierdzają wszystko to, co pisałem, recenzując „Żydów”. Wywiady przeprowadzone z wybitnymi znawcami przeszłości Związku Sowieckiego i krótkie artykuły dotyczące mniej znanych postaci i...
Maciej Parowski
Paleta więziennych fabuł jest skromna. Ucieczka z zakładu, walki gangów, więzień zabija klawisza (albo odwrotnie). Karcer jako miejsce demoralizacji lub rehabilitacji, co pokazał Mrozowski w mądrym „Bad Boys. Cela 425”. Mrocznym, innym światem za kratami, w którym można utonąć, przerażał Niewolski w „Symetrii”. „Konwój” tytułem przedstawia się jako kino dojazdowe, ale już na napisach są sygnały, że da więcej. Dyrektor więzienia idzie do niesfornego aresztanta, może go zastrzeli, jak było w realu. Więzień drży ze strachu – torturowano go, jest niewinny, a może symuluje szaleństwo? Skład funkcjonariuszy eskortujących go do zakładu psychiatrycznego zostaje zmieniony – czyżby ci nowi przygotowali ucieczkę? Oglądamy tu kamerą, uczestniczącą i w retrospekcjach, tajemniczą historię...
Protest grupki artystów związanych z byłym dyrektorem Teatru Polskiego, a obecne posłem Nowoczesnej Krzysztofem Mieszkowskim, stał się już elementem wrocławskiego artystycznego „lansu”. Ostatecznie okazało się jednak, że nie reprezentują oni, jakby chcieli,  wszystkich artystów ani nawet wszystkich pracowników teatru, o który walczą Choć zwolennicy byłego dyrektora Teatru Polskiego, obecnie polityka Nowoczesnej, Krzysztofa Mieszkowskiego wciąż wymyślają nowe formy protestu przeciw nowemu zarządzającemu tą placówką Cezaremu Morawskiemu, szans na odwołanie go nie widać. Kilku z protestujących w każdy wtorek gości u marszałka województwa dolnośląskiego Cezarego Przybylskiego i próbuje wpłynąć na zmianę decyzji o powołaniu Morawskiego oraz domaga się przywrócenia na stanowisko...
Stefan Czerniecki
Na ścianach maleńkiego pomieszczenia wiszą czarno-białe obrazy Matki Bożej. Są wizerunki Jezusa Miłosiernego. Są zdjęcia św. Jana Pawła II. W rogu zapomniany, mały wazonik z wysuszonymi kwiatami w środku. Kobiecina nie wyjmuje starych. Dokłada tylko swoje. Te, które wiozła tyle czasu czerniecki.net Odgłos sporadycznego stukotu niesie się po lesie cichym echem. W mieście z całą pewnością nikt by go nie usłyszał. Jednak tutaj, w cichej przestrzeni puszczy, staje się bardziej wyrazisty. Ten stukot to nic innego jak odgłos torby zawiniętej na kierownicy i obijającej się raz po raz od rowerowej ramy. Kiedy koła jednośladu wpadają między większe doły, odgłos jakby przyspiesza. Do tego ten pisk dawno niesmarowanego łańcucha. Nie wydaje się jednak, aby w czymkolwiek przeszkadzał on jadącej...
Bohdan Urbankowski
Postmodernizm to raczej zsyp idei niż filozofia. Tak jest w całej cywilizacji Zachodu, nie inaczej w polskiej kulturze. Po wygaśnięciu zainteresowania osobą i nauką Jana Pawła II w Polsce jest to, co na każdym wysypisku: resztki i szczury. W:Margines atakujący tradycyjny model kultury nie ma innego programu poza destrukcją. Pamiętać trzeba, że znów tworzą go aparatczycy partii, która straciła władzę – wcześniej była to PZPR, po 2015 r. doszła jeszcze Platforma Obywatelska. Doskoczył także KOD, w którym oprócz byłych aparatczyków są „resortowe dzieci”, a nawet wnukowie (lider Mateusz Kijowski to wnuk działacza ZSL, który wprowadzał stan wojenny), oficerowie służb (płk Adam Mazguła – prymus i obrońca stanu wojennego) i trochę pożytecznych idiotów. Łączy ich program negatywny:...
Magdalena Piejko
FILM \ „Ukryte piękno” czasu, miłości i śmierci Czytając krótką notkę o tym filmie, wielu kinomanów z góry go odrzuciło. Współczesne kino przyzwyczaiło nas do specyficznego, postmodernistycznego slalomu, do omijania najważniejszych tematów egzystencjalnych. Kiedy pojawią się gdzieś poza popkulturą, autorzy automatycznie są oskarżani o moralizatorstwo, banał i komercję. Tak się właśnie stało w przypadku „Ukrytego piękna”, najlepszego filmu w dorobku Davida Frankela i zdecydowanie numeru jeden spośród okołoświątecznych hitów filmowych tego sezonu. Bohaterem filmu jest Howard (w tej roli aktor i piosenkarz Will Smith) – as świata reklamy, który dzięki swoim talentom, zdolnościom interpersonalnym i pracowitości zbudował jedną z największych agencji reklamowych w Nowym Jorku....
Marcin Wolski
Ogromną rolę, obok niechęci Niemców do pełnego rozliczenia przeszłości, odegrała zimna wojna XX wiek za sprawą dwóch totalitaryzmów, czerwonego i brunatnego, okazał się stuleciem masowych zbrodni w skali dotąd niespotykanej. Przy czym o ile nazizm został potępiony i choć częściowo osądzony, komunistyczni zbrodniarze pozostali bezkarni. Historię powojennej rozprawy z nazistami przedstawia w książce „Łowcy nazistów” Andrew Nagorski, swojego czasu korespondent „Newsweeka” w Warszawie. Początkowo istniała wola Wielkiej Koalicji kompleksowego rozliczenia się z hitleryzmem. Jej uwerturą miał być proces norymberski, na którym osądzono czołowych przywódców III Rzeszy (stracono 10 z nich, a Göring popełnił samobójstwo) i szereg procesów podjętych wkrótce po wojnie, często w krajach wcześniej...
Maciej Parowski
Bobry”, w młodzieżowych kręgach kultowy film Gotkowskiego i Kabaja, to nietypowy u nas przykład amatorskiej fantastyki na poziomie. Skręcony z wigorem prowadzi na zapyziałą prowincję, między łagodnych wykolejeńców. Miejsce akcji – bezdroża między stacyjką, podmiejskim klozetem, wiejską budką z sikaczami i wariatkowem, ale obejmuje też zaświaty. Oglądamy pokolenie, któremu nie ułożyło się w III RP, jeśli pojechało do Irlandii, to wróciło, i mało dlań alternatyw. Szczęśliwie nie chodzi o skargę, to czarna komedia, zagranie losowi na nosie i duchowa przestroga – nie sprzedawaj się złemu za żadną cenę. Bo jest i zły, podróżujący rozklekotanym karawanem ciemny Kosiarz (Jarociński), połączenie Śmierci z Diabłem. Poluje na samobójców, ma taką pokutę czy karmę, strasznie kantuje, wbrew woli...
Marcin Wolski
O ile III RP fundamentalnie różni się od PRL u, o tyle mieszkańcy współczesnej Polski niespecjalnie różnią się mentalnie od obywateli Polski Ludowej Znakomity historyk Jerzy Eisler, znany z fundamentalnych prac na temat marca 1968 r. i grudnia 1970 r., tym razem proponuje zestaw doskonale skomponowanych artykułów na temat dziedzictwa PRL-u. Problemy zawarte w tym tomie mają różny ciężar gatunkowy – od tekstu o fałszerstwach i cenzurze, poprzez opis ceremonii żałobnych po śmierci Stalina w Warszawie w 1953 r., aż po analizę zachowania Polskiego Radia w roku 1956, z wypadkami poznańskimi, przełomem październikowym i powstaniem węgierskim włącznie, o którym prawdę podawaliśmy jako jedyne medium w bloku sowieckim. (Z pewnym zaskoczeniem dowiedziałem się, że ówczesnym...
Maciej Parowski
15stycznia 2009 r. doszło do awaryjnego lądowania airbusa na rzece Hudson. Tuż po starcie, w wyniku zderzenia ze stadem ptaków, padły oba silniki i ratunkiem pozostawał lot szybowy. Pilot Chesley Sullenberg uznał, że najbliższe lotniska są poza zasięgiem opadającej maszyny i wodował na rzece Hudson. Zniszczył samolot, ale ocalił pasażerów i załogę, nie czyniąc krzywdy miastu. Eastwood rekonstruuje tę sytuację. Ewakuacja była mistrzowska, tak pokazuje ją reżyser. Na ekranie zimowa rzeka, woda wdzierającą się do maszyny, oglądamy miejsce kraksy z lotu ptaka i skaczących w dół płetwonurków. Mamy ruszające z nadbrzeży ekipy ratunkowe i desperackie próby jednostek ewakuacji na własną rękę. Widać dyscyplinę załogi i zdecydowanie dowódcy, który zostaje narodowym bohaterem i pupilkiem...
Magdalena Piejko
FILM \ „Powidoki” Wajdy – obrona sztuki przed polityką W tym tygodniu do kin wchodzi długo oczekiwany, ostatni film Andrzeja Wajdy. Ukazana w filmie historia miała być przestrogą przed ingerencją państwa w sztukę. Po sukcesie „Ostatniej rodziny”, opowiadającej o wybitnym artyście Zdzisławie Beksińskim i jego bliskich, którą obejrzało ponad 114 tys. widzów, do kin trafia obraz o kolejnym malarzu – Władysławie Strzemińskim. Wajda opowiada o jego ostatnich latach, w trakcie których powstają „Powidoki” – cykl obrazów inspirowanych spojrzeniami w stronę słońca. Sztuka i rozważania o niej (w filmie ukazano także proces powstawania książki Strzemińskiego „Teoria widzenia”) są tu tylko pretekstem do tego, aby opowiedzieć o tragicznych losach malarza, skazanego na niebyt za...
Marcin Wolski
Klimat, pogoda, warunki geograficzne zajmują w historii znacznie poważniejsze miejsce, niż piszą o tym w podręcznikach Przez pierwsze dni września 1939 r. w środkowej Europie panowała przepiękna, słoneczna pogoda. Wymarzona dla niemieckiego lotnictwa i czołgów. Można sobie wyobrazić – o czym opowiada Maciej Parowski w swej alternatywnej historii „Burza” – co by było przy nieustannych opadach. Z drugiej strony, gdyby zima 1941 r. okazała się dla Niemców łaskawsza, a generał Mróz nie wystąpił w roli najlepszego sojusznika Stalina... Klimat, pogoda, warunki geograficzne zajmują w historii znacznie poważniejsze miejsce, niż piszą o tym w podręcznikach. O losie krucjat, jak opisuje to w swym „Tsunami historii” Maciej Rosalak, w 1187 r. w mniejszym stopniu zdecydowały siły...
Maciej Parowski
Jarmusch to pierwszy filmowiec niezależny, jaki zjawił się u nas na początku wolności A.D. 1990. Jego filmy ujmowały spokojem, poezją codzienności, inaczej niż graniczne obrazy Lyncha i Tarantino, atakujące dziwnością, dzikością i przemocą. Życie toczy się u niego leniwie, dialogi bywają absurdalne, ich humor rezonuje w widzu z opóźnieniem. Bohaterowie „Inaczej niż w raju”, „Poza prawem”, „Mystery Train”, „Noc na ziemi”, których Jarmusch po prostu lubi, donikąd nie zmierzają, żyją chwilą, filozofują. Znamy to z kina Czechów, tak bywało w „Rejsie”, tyle że Jarmusch nie uprawia złośliwej publicystki, w Polsce raczej niezbędnej. Późniejsze obrazy z herosami popkultury – „Truposz” (antywestern), „Gost Dog: Droga samuraja” (dreszczowiec o płatnym zabójcy), „Tylko kochankowie przeżyją” (...
Maciej Parowski
To widzowie zdecydowali nogami, a Disney wyciągnął wnioski. Rok po spotkaniu z „Przebudzeniem Mocy” ukazującym przyszłość sagi wracamy do uniwersum „Gwiezdnych wojen”. W „Przebudzeniu…” spotkali się po latach Lea i Solo. Ich syn okazał się neo-Vaderem, ciężar akcji wzięła na siebie dwójka młodych, zauroczonych sobą outsiderów, Chewbaca porykiwał, a podstarzały Luke groźnie marszczył czoło, zapowiadając kolejny odcinek. „Łotr 1. Gwiezdne wojny – historie” cofa nas do opowieści przed „Nową nadzieję”. Z ważnych bohaterów mamy tu jedynie Vadera, dozoruje on budowniczego Gwiazdy Śmierci, inżyniera Krennica (Mendelsohn). W prologu Krennic morduje żonę konstruktora Gelena Erso (Mikkelsen)) i zmusza go do współpracy. Mała córka Erso ucieknie, a już dorosłą Jyn Erso (Jones), więzioną przez...
Marcin Wolski
Majchrzak rozwiewa dużo mitów, np. o dobrych relacjach junty i episkopatu, czemu zaprzeczają żmudna batalia o wizyty Papieża w ojczyźnie czy zabójstwa księży Prawda o stanie wojennym niełatwo torowała sobie drogę do świadomości ogółu Polaków. Cień magdalenkowej zmowy „tajnych współpracowników i ich oficerów prowadzących” na długie lata zaciążył nad znaczną częścią opinii publicznej. Do dziś istnieją zwolennicy „mniejszego zła”, gotowi wierzyć w dobre intencje Jaruzelskiego i towarzyszy, którzy wypowiadając wojnę własnemu narodowi, ochronili go nie tylko przed chaosem i anarchią, ale przede wszystkim przed interwencją sowiecką. Zresztą spór ten pozostaje w stałym związku z bieżącą polityką – czy to w kontekście zmniejszenia emerytur dla funkcjonariuszy byłej SB, degradacji autorów stanu...
Marcin Wolski
Jeszcze przed Okrągłym Stołem Znamierowski opisuje dzieje pogrudniowego podziemia, docenia rolę Solidarności Walczącej, pokazując pęknięcia i sprzeczności w łonie antykomunistycznej opozycji Jest coś fascynującego w obserwowaniu, jak z wielkim trudem i po grudzie prawda w końcu zwycięża. Jak tezy głoszone początkowo przez nielicznych, którym przypięto łatkę oszołomów, stają się własnością przeważającej części społeczeństwa, wchodzą do mediów narodowych i podręczników historii. Wyklęci, niezłomni, wykluczeni wreszcie zyskują prawo obywatelstwa. Na promocji książki Alfreda Znamierowskiego „Niezłomni” byli obecni: jeden z jej głównych bohaterów, Kornel Morawiecki – marszałek senior, rzeczywisty autorytet w obecnym sejmie, a także Andrzej Kołodziej, ważny świadek epoki, współtwórca...

Pages