Marcin Wolski

Marcin Wolski
Polska ludowa, jak słusznie wyliczył profesor Jerzy Eisler, stanowi 4 proc. naszej historii. Dużo czy mało? Mniej niż panowanie Władysława Jagiełły, dwakroć więcej niż II Rzeczpospolita. W dodatku, jak pisze autor w pracy „45 lat, które wstrząsnęły Polską”, trudno ustalić, czym była PRL – sowiecką kolonią czy protektoratem, drugim Księstwem Kongresowym? A poza tym, która PRL – stalinowska, gomułkowska – naszej małej stabilizacji (i stagnacji), gierkowska, którą nazwałem „socjalizmem o ludzkim portfelu”, czy generalska spod znaku Ślepowrona? Mimo wysiłków hegemona i lokalnych kolaborantów nigdy nie osiągnięto 100-proc. zniewolenia – ostał się Kościół, wierzgali artyści. Obrońcy tamtej epoki próbują wskazywać aktywa – odbudowę kraju, zwalczenie analfabetyzmu. Pytanie tylko, czy w innej...
Marcin Wolski
Cywile, ale także generałowie, myślą przeważnie kategoriami poprzednich wojen. Kiedy wybuchała II światowa, byli doskonale przygotowani do I wojny. Cóż , dziełko pułkownika de Gaulla „O przyszłej wojnie błyskawicznej” wypożyczył w paryskiej bibliotece podobno tylko jeden czytelnik – Heinz Guderian. Wyobrażenia o III wojnie snuły się w cieniu wizji atomowych uderzeń, po których miał ruszać pancerny blitzkrieg. Okazuje się, że cele polityczne można osiągnąć niekoniecznie przez zmagania na frontach czy walki w powietrzu. Mocarstwa silne na zewnątrz upadają lub zgoła rozsypują się, kiedy dochodzi do wewnętrznej rewolty. Kiedy milion ludzi wychodzi na ulice, trudno wysłać przeciw nim wystarczające siły wojskowe (zwłaszcza gdy w tłumie są ich rodacy). Problem w tym, że ludzie buntują się...
Marcin Wolski
Trudno znaleźć dziś książkę bardziej na czasie niż „Zapomniany holocaust” Richarda Lucasa. Adresatem książki nie są Polacy, lecz Amerykanie, zdani prawie wyłącznie na jednostronną narrację strony żydowskiej. Lukas, sam Żyd, przytacza fakty niewygodne dla „Przedsiębiorstwa Holocaust”. Żydzi nie byli jedyną ani nawet największą ofiarą hitlerowskich Niemiec, które obciąża śmierć 14 mln mieszkańców Europy Wschodniej. W Polsce stosunek zamordowanych Żydów i gojów to proporcja 1:1. Straszliwa zagłada narodu wybranego nie jest też absolutnym wyjątkiem, eksterminowano również Cyganów, a Polacy mieli być unicestwieni w dalszej kolejności. Skądinąd w pierwszych latach okupacji mieszkańcy gett mogli czuć się bezpieczniej niż współobywatele po drugiej stronie muru, doświadczający łapanek i...
Marcin Wolski
Przez dwa lata dworowałem sobie z twórców totalnej opozycji. Z natężenia taniej demagogii, braku jakiejkolwiek finezji w atakach i umiaru w różnicowaniu chwytów politycznych w stosunku do różnych przeciwników. Obecnie dochodzę do wniosku, że niekoniecznie jest to wynik indolencji. Po prostu nie mieli lepszego wyjścia. Zbyt dobrze wiedzieli, co ich czeka. Sami najlepiej znali swoje przekręty, powiązania, przepływy pieniędzy i stan zagranicznych kont. Mogli co najwyżej liczyć, że prokuratura i komisje śledcze tak prędko się do tego nie dogrzebią. A nawet jeśli się dogrzebią, są jeszcze niezależne sądy, które uniewinnią tych, co trzeba, a gdyby i one nie spełniły kryteriów wyjątkowej kasty, wystarczy krzyknąć: „Prześladują!”, a Bruksela obroni. Toteż szli w zaparte, licząc, że prędzej czy...
Marcin Wolski
Nie bez powodu Robin Cook uchodzi za jednego z najlepszych autorów thrillerów medycznych. Razem z nim przeżyliśmy niejedną epidemię lub szpitalną aferę. Umiejętnie stopniowana groza szpitalnych korytarzy, sal operacyjnych może przerazić każdego kandydata na pacjenta. Pocieszające jest, że każda seria zbrodni kiedyś się kończy, prawda wychodzi na jaw, a dobro (jak to w Ameryce) triumfuje. Cook jako autor doświadczony wie, jak łatwo popaść w schemat, toteż każda jego powieść ma innych bohaterów, a zagrożenie przychodzi z różnej strony. Czasem są to niedozwolone eksperymenty naukowców próbujących bawić się w Boga, czasem zmowa firm farmaceutycznych. „Szarlatani” na tle wcześniejszych powieści Cooka są powieścią najbardziej zaskakującą. Związek utalentowanej anestezjolożki z przełożonym grupy...
Marcin Wolski
Przebudzenia bywają bolesne. I budzą gniew. Oto doszło do nas z siłą wodospadu, że na świecie nas nie lubią, a co gorsza – nie znają. Wywołuje to w nas żywiołowy odruch sprzeciwu. Jak można nie lubić kraju, który był Chrystusem Narodów, państwem bez stosów, niewinną ofiarą zmowy zaborców? Kraju, który stworzył najdłużej trwającą harmonijną Unię Paru Narodów, nigdy lub prawie nigdy nie wywoływał agresywnych wojen... Czyż to nie my postawiliśmy się pierwsi Hitlerowi, nie walczyliśmy na wszystkich frontach, nie mieliśmy największego państwa podziemnego w okupowanej Europie, nie byliśmy w czasach komuny „najweselszym barakiem w obozie” i nie stworzyliśmy Solidarności, która obaliła komunizm? Żeby jeszcze ktoś o tym wiedział! Fakt, nigdy nie potrafiliśmy się dobrze sprzedać. Nieobecność...
Marcin Wolski
Wacław Holewiński nie lubi uczęszczanych ścieżek. Pisał o żołnierzach antykomunistycznego podziemia, zanim zrobił karierę termin „Żołnierze Wyklęci”. Teraz, sięgając po wydarzenia 1905 r. w Warszawie, nie pisze o bohaterach bojówki PPS-u, lojalistach z endecji, przedstawicielach wyższych sfer czy środowisk artystycznych. Pokazuje Warszawę jaką trudno sobie wyobrazić – Warszawę marginesu i rosyjskich okupantów. I jest to obraz absolutnie prawdziwy, według ówczesnych statystyk dwie najważniejsze grupy społeczne – Żydzi i służba domowa – stanowili ponad połowę populacji miasta, robotnicy byli dopiero na trzecim miejscu. Nie dziwi więc, że głównym miejscem akcji „Pogromu” są siedziby policji i domy publiczne, a także łącznik pomiędzy nimi – knajpy. Akcja koncentruje się na bliżej...
Marcin Wolski
Na tle spętanej niemożnością i dławiącej się własną agresją „opozycji totalnej” Zjednoczona Prawica po raz kolejny zaskakuje świeżością i odwagą. Ledwie wybrzmiały propozycje premiera Morawieckiego, mamy wreszcie kandydatów na prezydentów najważniejszych miast. A ze wszystkich frontów, które czekają nas w czterech kolejnych testach wyborczych, odcinek to z pewnością najtrudniejszy. Niektórzy twierdzili wręcz, że wygrać w największych „lemingradach” (Warszawie, Krakowie, Gdańsku, Poznaniu i Wrocławiu) po prostu niepodobna i lepiej od razu odpuścić. Tymczasem polityka jest grą, w której nie należy odpuszczać nigdy, nadto kiedy przypatruję się prawicowym kandydatom wystawionym we wspomnianych metropoliach, twierdzę, że mają wszelkie szanse na zwycięstwo. Czyż Patryk Jaki, obrońca...
Marcin Wolski
Do niedawna gatunek wymieniony w tytule nie cieszył się wzięciem u wydawców i producentów filmowych. „Czerwona jaskółka” – bestsellerowa powieść Jasona Matthewsa, byłego agenta CIA, która stała się podstawą filmu pod tym samym tytułem, dokumentuje zwrot, który zaczął się wraz z otwarcie imperialnym kursem przyjętym przez Putina. Walki nie toczy samotny agent amerykański z renegatami z FSB, jest to starcie wywiadów dwóch supermocarstw. Przy okazji dowiadujemy się, że metody GRU niespecjalnie zmieniły się od czasów zimnej wojny, a tortury i zbrodnia są elementem stosowanym w praktyce. Nie mniej przerażające są kulisy szkolenia adeptów organów. Bohaterka Dominika Jegorowa, córka byłego dysydenta, jest patriotką dość naiwnie patrzącą na współczesną Rosję, która zgłasza się do służby w...
Marcin Wolski
Do słów rzadko używanych i wychodzących z mowy, takich jak honor, cnota, autorytet, wypada dopisać pokorę. Nie ma na nią miejsca w świecie ludzi przebojowych, bezkompromisowych, co gorsza przekonanych o własnej wszechmocy. Co więcej, ta wszechmoc wypada dość blado w zderzeniu z konkretami. Owszem, udało się wysłać człowieka na Księżyc, ale w najważniejszej kwestii, jaką jest istotne (nie tylko statystyczne) przedłużenie życia człowieka, medycyna nie odnotowuje sukcesu porównywalnego z innymi dziedzinami nauki. Co najwyżej „umieramy zdrowsi”. Skądinąd przeceniamy nasz wpływ na przyrodę – owszem, osiągnięto sukcesy w wybiciu białych nosorożców, ale znaczącego postępu w tępieniu szczurów, karaluchów, komarów i kleszczy nie widać. Przeceniany jest również wpływ człowieka na klimat....
Marcin Wolski
Powieści historyczne Roberta Harrisa rozgrywają się przeważnie w rzeczywistości realnej. W znakomitych „Pompejach” i Trylogii Rzymskiej, z Ciceronem w roli głównej, autor rekonstruuje przeszłość za pomocą zachowanych świadectw wzbogaconych intuicją, a także wiedzą o psychologii oraz mechanizmach społecznych. „Monachium” to podróż w czasie najkrótsza. Przenosi nas do kilku jesiennych dni roku 1938, kiedy decyduje się przyszłość świata. Wtedy jeszcze można było powstrzymać Hitlera, bez gospodarki czeskiej był zdecydowanie słabszy, a w armii narastał spisek przeciw nazistowskiemu dyletantowi. Klucz do rozwiązania miał w swoim ręku Neville Chamberlain. Tyle że był stary, schorowany i nie chciał wysyłać Anglii w bój w interesie jakiegoś małego, nikogo nieobchodzącego kraiku. Francja nie...
Marcin Wolski
Od pewnego czasu wyczuwało się zaniepokojenie. Nawet media życzliwe obozowi władzy zaczęły mówić o zadyszce PiS-u. Eksponowano niekorzystne sondaże, a każde potknięcie, prawdziwie lub wymyślone, eksponowano jak kataklizm. Były kłopoty z komunikacją, pojawiały się pokusy załatwiania problemów na skróty, widzieliśmy też pomysły słuszne i uczciwe, ale niebiorące pod uwagę reakcji CAŁEJ opinii społecznej. Sobotni Kongres przekonał mnie, że większość obaw była na wyrost, PiS odzyskał inicjatywę, stawiając na swoje najsilniejsze atuty – politykę prospołeczną. Poznaliśmy pakiet pomysłów, wprawdzie kosztownych, ale absolutnie wykonalnych. Przypomniano sobie nareszcie, co jest priorytetem – umocnienie dobrej zmiany i wygranie kolejnych wyborów. Wtedy będzie sobie można pozwolić na ustawy „...
Marcin Wolski
Panuje opinia, że jeśli XIX stulecie było najdłuższym (od szturmu Bastylii w 1789 r. po strzały w Sarajewie) to XX wiek był najkrótszy, od 1914 r. po Jesień Ludów w 1989 r. Dwie wojny światowe wielu uważa za jedną, przedzieloną epizodem 20-lecia międzywojnia. Według Roberta Gerwartha, autora pracy „Pokonani”, okres pieredyszki był jeszcze krótszy. Wielka Wojna nie zakończyła się rozejmem w Compiegne. Trwała co najmniej pięć lat dłużej, obfitując w starcia równie krwawe, a często jeszcze bardziej przerażające. Do symbolu epoki urasta rzeź Smyrny w 1922 r., wpierw opanowanej przez Greków, później „wyzwolonej” przez Turków. Są to czasy rozpadu imperiów Habsburgów, Hohenzollernów czy Romanowów, a następnie prób ich ponownej konsolidacji. Uszczuplenie Niemiec na mocy traktatu wersalskiego...
Marcin Wolski
Przyjaźnie między narodami są rzadkością, zwłaszcza jeśli nie dotyczą koalicji w obliczu potężnego wroga. Na tym tle związki Polaków i Węgrów są ewenementem. Przez setki lat oba kraje graniczyły ze sobą, bez pokus zmiany granic lub choćby podporządkowania przez Polskę bliskiej językowo Słowacji, wchodzącej w skład Korony Węgierskiej. Wyjąwszy nieszczęsną interwencję Rakoczego w czasach „potopu”, nie prowadziliśmy ze sobą wojen, w czasach piastowskich Węgry stanowiły stałego koalicjanta przeciw Czechom. Mieliśmy wspólnych władców, takich jak Ludwik Węgierski, Jadwiga, Władysław Warneńczyk, Władysław Jagiellończyk, jego syn Ludwik, Stefan Batory. Sprzyjały nam wspólna religia, kultura w dużym stopniu oparta na etosie rycerskim, a następnie szlacheckim, umiłowanie wolności, wreszcie...
Marcin Wolski
Kiedy dziś podnoszą się żałosne głosy na temat degradacji sowieckich renegatów, trudno drogą kontrastu nie przypominać sobie losów największych naszych bohaterów. Pozbawianych polskiego obywatelstwa, szkalowanych w prasie i podręcznikach. Ludzi, których życiorysy zasługują na hollywoodzkie produkcje (niektórzy zresztą pojawili się w nich epizodycznie). Właśnie oni zostali zdradzeni, i to parokrotnie, wypchnięci na margines życia, doświadczyli niedostatku, utraty ojczyzny i bólu przegranej. Z dziesiątek pierwszoplanowych postaci Szymon Nowak, autor pracy „Niechciani generałowie”, wybrał dziewięć sylwetek. Nie brak wśród nich Polaków z wyboru – generał Wołkowiecki jest legendarnym bohaterem bitwy pod Cuszimą (ten fakt zapewne uratował go przed Katyniem). Kontradmirał Józef Unrug, wybitny...
Marcin Wolski
Jestem pełen jak najżyczliwszych uczuć wobec wicepremiera Gowina i jego konstytucji dla nauki. Aliści w skrótowych charakterystykach, które przebiły się do mediów, zabrakło mi jednak dwóch niezbędnych elementów, aby reforma się udała. Po pierwsze, edukacja, zwłaszcza ta wyższa, musi się zacząć od bezwzględnego wyżyłowania wymagań. Upowszechnienie ponad miarę szkolnictwa wyższego wpłynęło na automatyczne obniżenie ogólnego poziomu, zaś dostępność i masowość edukacji zmieniła uczelnie w fabryki magistrów, a coraz częściej doktorów. Cel, którym było dostarczenie społeczeństwu kadr, został zamieniony w komfort obywateli mogących się chlubić wyższym wykształceniem. I nikt nie zastanawiał się, czy jest zapotrzebowanie na dziesiątki specjalistów od piaru i marketingu. Dobrze zorganizowane i,...
Marcin Wolski
Andrzej Nowak jest autorem, który nawet z historycznego kalendarza potrafi zrobić pasjonujący bestseller. Jego „Niepodległa” opowiada o zniewoleniu. Zaczyna dość skrótowo opowiadać dzieje rozbiorów. Mocniej wchodzi w czasy po powstaniu styczniowym, kiedy zda się wszystkie nadzieje umarły. Minie aż 50 lat, zanim w rocznicę śmierci Romualda Traugutta ruszą strzelcy z Oleandrów, dokonać szalonej demonstracji, udowodnić, że Polska nie umarła. I kiedy rozpocznie się misterium śmierci, sprawy polskiej nie da się zamieść pod dywan, będą musieli się odwoływać cesarze, przywódcy Zachodu, wreszcie prezydent Wilson. Ale żeby Polska byłą Polską, tysiące Polaków w kraju i za granicą walczyło wedle swoich możliwości. Były konspiracje, ale i żmudna praca organiczna. W Galicji stworzyliśmy „polski...
Marcin Wolski
Jednym z najbardziej fascynujących wydarzeń w Ewangelii jest dorastanie Ewangelistów. Nie byli intelektualistami. Rybacy, rolnicy, celnicy szli za charyzmą Chrystusa, choć zapewne niedokładnie rozumieli Jego słowa. Po aresztowaniu i ukrzyżowaniu Jezusa wpadli w panikę, Piotr trzykrotnie się Go zaparł, inni popadli w desperację. A potem przyszło Zmartwychwstanie, Wniebowstąpienie i wreszcie Zesłanie Ducha Świętego. Apostołowie urodzili się na nowo. Poszli nauczać inne narody, wyzbyli się z lęku przed utratą życia (skądinąd z wyjątkiem Jana wszyscy zginą śmiercią męczeńską), zyskali elokwencję i umiejętność przekonania. To był oczywisty cud, ale historia obfituje w wiele mniejszych cudów. Kiedy patrzę na historię ojczystą, obserwuję niezwykłe przykłady nadzwyczajnego dojrzewania moich...
Marcin Wolski
Jeszcze całkiem niedawno do takich prac jak „Żydowscy kolaboranci Hitlera” czy „Zakłamany Holocaust” Ireneusza Lisiaka podchodziłbym z najwyższą wstrzemięźliwością. Brutalny atak na Polskę powoduje, że stosowanie jakiejkolwiek autocenzury przestaje mieć sens, pojawia się natomiast ogromny głód wiedzy w sferze częściowo zmitologizowanej, a w dużym stopniu przemilczanej. Akceptacja stanowiska uznającego Żydów za największą i właściwie jedyną ofiarę reżimu hitlerowskiego, a Holocaust za bezprecedensowe wydarzenie w dziejach ludzkości, prowadzi do relatywizowania innych tragedii. Obsadzając jeden naród w roli ofiary, dość łatwo udaje się zepchnąć inne do roli współsprawców. A przecież, dowodzi Lisiak, nie brakło kolaborantów po stronie żydowskiej. Relacje ocalałych mówią o straszliwych...
Marcin Wolski
„Reset” to pod wieloma względami książka niezwykła. Poczynając od osoby autora. Pułkownik Piotr Wroński jest rzadkim przypadkiem nawróconego esbeka. W latach 80. aktywnie zwalczał niepodległościowe podziemie, w wolnej Polsce przeszedł na jasną stronę mocy, pracował w UOP-ie na odcinku rosyjskim, później aż do 2013 r. w Agencji Wywiadu, a prawda, którą przedstawia, jest bardziej przerażająca od fikcji literackiej. Trudno nazwać też uprawiany gatunek. Nie jest to zwykły thriller ani political fiction, raczej political non fiction, bo choć zmienione są nazwiska i niektóre szczegóły, bez trudu można rozpoznać wśród głównych postaci zabójcę Popiełuszki, generała Kiszczaka, jezuitę Turowskiego, rosyjski superagent Wanin zaskakująco przypomina Władimira Ałganowa, a główny bohater Piotr...
Marcin Wolski
Schopenhauer by się uśmiał, widząc, jak rozwinęła się opisywana przez niego sztuka erystyki. W porównaniu z jego czasami, kiedy możliwość prowadzenia sporów ograniczała się do sporu ustnego i pisemnego, elektronika dostarczyła mnóstwa innych możliwości, w których lżony pozostaje na widelcu, a lżący w dyskretnym i bezkarnym cieniu. Sztuka szkalowania uległa w dodatku uproszczeniu. Dziś, aby kogoś zaatakować, nie szuka się już całych wypowiedzi ani nawet ich fragmentów. Atak na mnie, dorabiający mi gębę antysemity, opierał się na jednym zdaniu z audycji na żywo, w której powiedziałem: „Mówienie o polskich obozach koncentracyjnych jest równie absurdalne jak mówienie o żydowskich obozach zagłady na podstawie, że więźniami byli w nich Żydzi, a niektórzy z nich musieli pracować przy...
Marcin Wolski
Trudno o gorszy moment, w którym ukazuje się ta książka. Teoretycznie Piotr Zychowicz i jego „Skazy na pancerzach” kwalifikują się pod ustawę IPN-owską, zarzucają bowiem ludobójstwo nie tylko pojedynczym Żołnierzom Wyklętym, ale również strukturom Państwa Podziemnego. Oczywiście Zychowicz się wybroni. To, co poprzepisywał z prac innych historyków, jest prawdopodobnie prawdą, jednak skoncentrowanie się wyłącznie na „polskich zbrodniach” podziemia niepodległościowego daje wynik, którego nie powstydziliby się najlepsi propagandyści wczesnego PRL-u. To o „Łupaszce” wrzeszczał z mównicy sejmowej Władysław Gomułka, to nad „Ogniem” znęcał się Wiesław Machejek, a majora Żubryda ośmieszał Jan Gerhard w „Łunach w Bieszczadach”. Autor działa, jak sam twierdzi, w imię prawdy historycznej, ale...
Marcin Wolski
Znany tekst Jerzego Jurandota „O przyszłej wojnie” w dowcipny sposób opisywał przyszły konflikt, w którym samolot będzie walczył z samolotem, a czołg z czołgiem. Kompletnie bez ludzi. Ci wcześniej zostaną wybici… „Wojny przyszłości” Marka Wrzoska traktują ten problem na serio i choć nie brak tam elementów jakby rodem z fantastyki – od dronów po cyborgi – to nacisk położony jest na inne czynniki. Wojna, jak wiadomo, to polityka realizowana innymi środkami, wojna przyszłości to nie tyle starcie oręża, ile umysłów i technik. Wojna psychologiczna istniała od zawsze, ale dopiero świat masowej komunikacji pozwala dopadać przeciwnika praktycznie wszędzie, od sztabów po zacisze domowe. Role dywersanta zwiadowcy coraz częściej przejmuje haker. Aby sparaliżować wroga, dziś już nie trzeba burzyć...
Marcin Wolski
Łatwość, z jaką wszelka swołocz rzuca się szkalować Polskę i Polaków, rodzi wiele pytań. Jedno z nich brzmi – ile w tym naszego zaniedbania? Wychowani w staroszlacheckim przekonaniu, że „cnota obroni się sama”, żyliśmy w złudnym przeświadczeniu, że nasze zasługi, ofiary i bohaterstwo to oczywista oczywistość. Wydawało się, że kraj bez Quislingów, pierwszy, który postawił się Hitlerowi, trwał przy sojusznikach (mimo ich zdrady) do ostatniego dnia wojny, stworzył największe Państwo Podziemne w dziejach i którego żołnierze walczyli i ginęli na wszystkich frontach – nie musi bez przerwy o tym przypominać. Otóż musi. Nikt za nas tego nie zrobi. Przeciwnie. Jedni skutecznie wybielają własną przeszłość, inni nie życzą sobie konkurenta w roli „największej ofiary”, a cała reszta nie ma pojęcia...
Marcin Wolski
Pracę Wojciecha Roszkowskiego należy polecić wszystkim tym pętakom, którzy po stu latach próbują szarpać Marszałka za nogawki, mniej lub bardziej świadomie podążając koleinami propagandy endecji, a następnie komunistów. Przywódca nie był człowiekiem bez skazy, ale zrealizował swój podstawowy cel – uwolnił Polskę po 123 latach niewoli, a dokonawszy tego, uniknął pokusy dyktatury, oddając władzę demokratycznie powołanemu parlamentowi. Przy czym wygrana w 1918 r., w najważniejszej bitwie w historii świata, jest jedną z trzech głównych zasług. Pierwszą jest trafne przewidzenie losów wielkiej wojny, którą zaczynał u boku państw ententy, a kończył w szeregach zwycięskiej ententy. W dodatku dzięki stworzonej armii, kiedy w warunkach korzystnej koniunktury politycznej zmartwychwstała Polska,...
Marcin Wolski
Należał do najskromniejszych ludzi, jakich znałem. Przez parę lat chodziliśmy co poniedziałek do klubu Ronina, a ja nie miałem pojęcia, że uprzejmy, starszy pan nazywa się Antoni Krauze i jest twórcą legendarnych filmów. Dowiedziałem się o tym, kiedy pewnego dnia podszedł do mnie z propozycją wspólnego napisania scenariusza do filmu o tragedii w Smoleńsku, którego stworzenie traktował jako obowiązek. Ów niepozorny człowiek dysponował tytaniczną determinacją i nadzwyczajną odwagą. Porwał się na temat, który, jak twierdził, będzie jego „pożegnaniem z filmem”, praktycznie bez szans. Nie było pieniędzy, sponsorów, miał przeciw sobie urzędy i elity. Kpiono z przedsięwzięcia, lżono jego twórcę. Jedni uważali, że to najwyżej temat na komedię, inni, mówiąc obrazowo, „sikali na znicze”....
Marcin Wolski
Jedna z moich najwcześniejszych fraszek głosiła: „Z mężczyzny zmienił się w starca, od października do marca”. Był rok 1968 i Władysław Gomułka wkraczał w ostatnią fazę swojej biografii. Piotr Gajdziński w świetnie napisanej, pełnej anegdot i tła epoki biografii „Gomułka – dyktatura ciemniaków” rozróżnia tych faz jedenaście: od Towarzysza Rewolucjonisty po Towarzysza Byłego. Po drodze będzie i wojenny Towarzysz Tułacz, i Towarzysz Mojżesz, który przeprowadził PRL przez burzliwą falę roku 1956, i Towarzysz Pałkarz w roku 1968 czy dwa lata później Towarzysz Mauzer, niewahający się przed wydaniem rozkazu strzelania do robotników. Pod wieloma względami różnił się od większości przywódców komunistycznych w krajach ościennych: rodowity Polak, autentyczny proletariusz, prawdziwy konspirator,...
Marcin Wolski
Kiedy na widowni Teatru Wielkiego wśród rzesz działaczy klubów „Gazety Polskiej” i przedstawicieli nowej elity RP oklaskiwałem tegorocznych laureatów, przypomniało mi się zdanie przypisywane Piłsudskiemu. Widząc tłumy sięgające aż po horyzont, Marszałek miał stwierdzić: „Boże, żebym w 1914 roku wiedział, że jest nas tylu…”. Jednocześnie stanęły mi przed oczami wcześniejsze podobne ceremonie w „Gazecie Polskiej”. Ciasne pomieszczenie na Filtrowej, grupka kilkunastu ludzi. Piotr Wierzbicki z uczepioną jego ramienia redaktor Isakiewicz, szczuplejszy o 15 lat Tomek Sakiewicz, jednako filigranowa Katarzyna Gójska, roztaczająca jeszcze umiarkowały blask łysina Piotra Lisiewicza, blond grzywa Anity Gargas, górujący głową na resztą Rafał Ziemkiewicz, schowany lekko z tyłu, niby był, a jakoby...
Marcin Wolski
Lektura pracy Douglasa Murraya „Przedziwna śmierć Europy” jest lekturą porażającą, choć jej elementy składowe znamy z doniesień mediów. Postawione w niej zagadnienie śmierci Europy brzmi bowiem nie czy, ale kiedy i jak. Choć można odnieść wrażenie, że Europa już umarła, przynajmniej w swojej zachodniej części. Zmęczenie starzejącej się cywilizacji, widoczne już w XX w., doznało dramatycznej stymulacji. Stworzyła ją masowa emigracja ludzi innych kultur (na czele z islamem), która swoje apogeum osiągnęła w roku 2015 dzięki polityce Angeli Merkel. Autor pisze: „Napływ milionów ludzi z innych kultur do silnej i wierzącej w swoją wartość cywilizacji mógł zdać egzamin, ale napływ milionów ludzi do trawionej poczuciem winy, zblazowanej i konającej cywilizacji musi zakończyć się klęską”....
Marcin Wolski
Wyobraźmy sobie, że 18 grudnia lub 22 kwietnia grupka młodych komunistów zabrałaby się w Poroninie święcić urodziny Józefa Stalina albo Włodzimierza Lenina. Byłyby przemówienia, śpiewy „Wołga, Wołga” i „Kalinka, Kalinka” – wypito by toasty za tych wybitnych rewolucjonistów i za zgromadzonych polskich patriotów. Mroki rozjaśniałaby podpalona czerwona gwiazda ze słomy lub model kuli ziemskiej w kłosach, który też nieźle by się fajczył. I co? Podejrzewam, że nic – na czołówkach gazet i paskach telewizji informacyjnych całego świata nie ukazałyby się napisy „Recydywa komunizmu w Polsce” lub „Polskie oszołomy czczą pamięć zbrodniczych ludobójców”, a przecież Wołodia i Soso wymordowali dużo więcej własnych obywateli, niż udało się to Adolfowi. Ekscesów nie potępiliby czołowi przywódcy, nie...
Marcin Wolski
Trudno mi nie podziwiać skwapliwości tylu rozsądnych ludzi, którzy rzucili się wysiadywać kukułcze jajo podrzucone przez przeciwników dobrej zmiany. Głupie wybryki grupki szczeniaków urosły nagle do rozmiarów co najmniej puczu monachijskiego. Zamiast packi użyto wobec muchy armaty. Ideologia faszystowska, a tym bardziej nazistowska, jest dla mnie czymś obrzydliwym, a świętowanie imienin faceta odpowiedzialnego za najstraszliwszą z wojen wyczerpuje wszelkie znamiona choroby psychicznej. W całej naszej historii na tle innych państw europejskich incydenty ksenofobiczne zdarzały się rzadko, były powszechnie potępiane, a jeśli nawet występowały, to przeważnie w łagodnej formie, jakże dalekiej od zoologicznego antysemityzmu Niemców czy skłonności do pogromów u Rosjan. Niepokoi mnie coś...
Marcin Wolski
Nie będę ukrywał, że dobrych kilka nocy zarwałem, śledząc dzięki Netflixowi serial „Outlander” i chwalić Boga zrealizowano dopiero trzy serie przygód Claire Randall w przeszłości i teraźniejszości. Rzecz zakrojona jest na 8 sezonów. Z radością za to powitałem zestaw powieści Diany Gabaldon, stanowiących podstawę scenariusza. Podkreślam: podstawę, bo nie są to spisane przez jakichś „murzynów” wątki filmowe. Druk „Obcej”, pierwszej książki z cyklu, od ekranizacji dzieli równo 25 lat, co stanowi sporą nadzieję dla twórców jak dotąd słabo zauważonych. Tematyka jest pod każdym względem fascynująca. Claire, pielęgniarka naznaczona traumą II wojny światowej, po latach próbuje przyzwyczaić się do męża i w celu poprawienia relacji wyjeżdża do jego rodzinnej Szkocji. Tam, za sprawą kamiennego...
Marcin Wolski
Każda rewolucja kiedyś się kończy i pozostawia grupę zasłużonych niedocenionych, którzy faktycznie walnie przyczynili się do sukcesu, ale w nowej rzeczywistości nie są odpowiednio, ich zdaniem, wykorzystywani. Nie jest to zjawisko nowe. Dowódcom napoleońskim przychodziło bratać się z byłymi rojalistami, a szlachetnym rewolucjonistom ze starą arystokracją, której nie udało się im w odpowiednim czasie dorżnąć. Dylematy te zauważałem u nas już w okresie Okrągłego Stołu – tyle że dziś inaczej widzę ich charakter. Nie chodziło przecież o aspekt estetyczno-etyczny, ale raczej o to, kto kogo wykorzystał i kto kogo wykiwał. Oczywiście ta analogia może prowokować postawę – nigdy żadnych kompromisów. A to w realnej polityce jest po prostu niemożliwe. Każda władza, chcąc trwale rządzić, musi...
Marcin Wolski
Jak udaje się przetrwać narodom bez państwa? Tylko dzięki kulturze. Dzięki własnemu dziedzictwu, mimo wszelkiej opresji, naród pozostaje niezniszczalny. To teza „Baśni niepodległej”, najnowszej pracy Bohdana Cywińskiego. To autor słynnych „Rodowodów niepokornych”, na które złożyły się wykłady, jakie w latach 1999–2003 prowadził dla białoruskich studentów w Witebsku. Kultura polska, a szczególnie literatura w XIX w., odegrała rolę wyjątkową, stanowiła swoistą „arkę przymierza między dawnymi a młodszymi laty”. Choć o pełnej świadomości narodowej można mówić w kontekście 18 proc. społeczeństwa, to i tak grupa ta aż do XX w. wielokrotnie przekraczała liczbę aktywnych konsumentów kultury czy uczestników życia politycznego, ze zrywami powstańczymi włącznie. Jakie cele stawiała przed sobą...
Marcin Wolski
Ciężkie jest życie trenera selekcjonera. Wprawdzie prowadzi drużynę od zwycięstwa do zwycięstwa, ale nie ma meczu, żeby nie lała się na niego fala hejtu. I to, paradoksalnie, ze strony najofiarniejszych, najbardziej wiernych kibiców. Co prawda trener nie jest atakowany wprost, obrywa przede wszystkim prezes związku czy nowy kapitan drużyny. A przecież każdy choć trochę obeznany w regułach futbolu wie, że nic nie może się zdarzyć – od składu drużyny po jej ustawienie – bez wiedzy trenera. Tymczasem ostatnio, gdy rozpoczyna się druga połowa meczu, zostaje wymienionych kilku ważnych graczy. Do szatni wędruje środkowy napastnik, dopiero co odznaczony tytułem Króla Strzelców. Trybuny huczą: Zdrada! Nie poddaję się temu nastrojowi. Staram się rozumować chłodno, znając podstawowy cel –...
Marcin Wolski
Kiedy tak naprawdę skończyła się I wojna światowa? Niemiecki historyk Robert Gerwarth w pracy „Pokonani” wydłuża czas trwania Wielkiej Wojny o kolejne 5 lat. 11 listopada 1918 r. bynajmniej nie umilkły działa. Przeciwnie – wybuchły dziesiątki nowych wojen i rewolucji. Tylko determinacja Polaków zatrzymała bolszewików na progu Europy, omal nie doszło do rozbioru Turcji, a zamiast tego skończyło się okrojeniem Grecji. Państwa narodowe musiały walczyć o swoje granice (w wypadku Polski z sukcesem, jeśli idzie o Węgrów, skończyło się to klęską). Generalnie większe kłopoty mają pokonani. W obozie zwycięzców tylko Włosi doświadczają faszystowskiego przewrotu. Wprawdzie po roku 1923 następuje stabilizacja, pozostają silne nastroje rewindykacyjne (np. w Niemczech), dla których pożywki dostarcza...
Marcin Wolski
Zapytałem ostatnio kolegę, któremu dziennikarskie obowiązki pozwalają zaglądać na drugą stronę barykady, o nastroje panujące w szeregach żurnalistów zaangażowanych po stronie totalnej opozycji. Odpowiedział krótko: „Mizeria!”. Po dwóch latach pochodu dobrej zmiany coraz trudniej zaklinać rzeczywistość. Już chyba tylko Ryszard Petru wierzy w odbicie się od dna, ale on wierzy nawet, że nadal jest przewodniczącym partii swego imienia. Buńczuczne słowa, demonstracje, donosy odniosły tylko ten skutek, że rządząca prawica działała w sposób bardziej zdecydowany, solidarny, skuteczny. Zrealizowano prawie wszystkie obietnice w sferze socjalnej, ucięto kasę ubekom i aferzystom, odzyskano Trybunał Konstytucyjny, na naszych oczach nadzwyczajna kasta traci wszechwładzę w sądach. Nie wiem, czy uda...
Marcin Wolski
Kiedy objawiła się po raz pierwszy, od razu jako kandydatka na urząd prezydenta RP, świat zaszufladkował ją jako śliczną, małomówną blondyneczkę mającą ocieplić wizerunek podupadającej lewicy. Zgoła inną Magdalenę Ogórek poznaliśmy, gdy zaprosiłem ją w 2016 r. do programu „W tyle wizji” na stałą komentatorkę – konserwatywną patriotkę o wielkim publicystycznym temperamencie i ogromnej erudycji w dziedzinie sztuki. Jej książka „Lista Wachtera” tylko tę opinię potwierdza. W dodatku rzekoma „maskotka SLD” okazała się „Panem Samochodzikiem w spódnicy”, niestrudzenie tropiącym skarby zrabowane Polakom w trakcie II wojny światowej. Wyznam, że od czasu fascynacji esejami młodego Waldemara Łysiaka nie spotkałem kogoś równie biegle i płynnie poruszającego się w materii „historii w obrazach”....
Marcin Wolski
No i wkraczamy w 100. rok naszej niepodległości. Co prawda, jest to rachunek mocno przybliżony. Naprawdę niepodlegli byliśmy przez 20 lat międzywojnia, potem mieliśmy dwie okupacje – tę nazywaną Generalnym Gubernatorstwem, drugą PRL-em – a po 1989 r. nastał wedle jednych okres eurazjatyckiego kondominium, dla drugich czas mozolnego wybijania się na suwerenność, osiągniętą dopiero w 2015 r. Rok 2018 witamy głęboko podzieleni. Zastanawiając się, co jest tego istotą, dochodzę do wniosku, że wiara bądź niewiara w Polaków, w możliwość realizacji naszych narodowych aspiracji, bez czepiania się pańskich klamek i rozpływania w amorficznym unijnym molochu. Trudno się pogodzić, gdy tylu przedstawicieli elit szczerze uważa, że Polska to wstydliwa nienormalność. Skąd się to wzięło? Ano z Sielc nad...
Marcin Wolski
(mel. „Taki kraj” Jana Pietrzaka) Jest takie miejsce na styku dróg gdzie od przyjaciół jest lepszy wróg. Gdzie społeczeństwo wciąż żąda – daj! Jest takie miejsce, taki kraj. Przez całe lata trwał zwis i pat, ten się urządzał, a tamten kradł. Rządy i sądy po prostu szajs. Było, jak było, taki kraj. Kamienicznicy i Amber Gate w sieci bez przerwy rynsztok i hejt. Aż przyszła zmiana – jesienią maj. Ożywa Polska, zmienia kraj! Narrator 1: Ale ciągłych sprzeciwów gromadzi się zator. Narrator 2: Opozycja totalna jak totalizator! (mel. „Na granicy jest strażnica”) Dziennikarze prawicowi: Wie z ulicą zagranica, że jest w Polsce targowica. W niej prawicy przeciwnicy piszą co rusz list, a w tym liście, jak wiadomo, na ojczyznę własną donos, wielkie słowa, mocna mowa...
Marcin Wolski
Czy „Nieznośny urok PRL-u” Janusza Rolickiego jest klasyczną „powieścią z kluczem”? Raczej nie. Większość postaci występujących na kartkach książki: Gierek, Jaroszewicz, Breżniew ‒ pojawia się w książce pod swoimi nazwiskami, a co się tyczy głównego bohatera, towarzysza Ostrygi, wydaje się on być postacią zlepioną z kilku, przy czym gdyby nie wiek (ma 61 lat w roku 1976) najbardziej kojarzyłbym go ze Stefanem Olszowskim, którego wybór serca i nieślubne dziecko zabrały z polityki i wyniosły za ocean. Tyle że ten symbol partyjnego betonu, mimo zbliżana się do 80-tki, żyje do dziś. Wspomniany Ostryga znajduje się u szczytu sukcesów, po wydarzeniach radomskich łączy stanowiska wicepremiera członka politbiura i sekretarza KC. Komplikacją staje się romans z młodszą o blisko 40 lat Tereską....
Marcin Wolski
Zwykle o tej porze politycy, dziennikarza, a także zwykli ludzie dokonują podsumowań minionego roku. W moim wypadku sprowadza się to do pytania, czy był to rok naprawdę przełomowy, czy przekroczyliśmy Rubikon, po którym nie będzie można się cofnąć i wyników zadeptać? Wiele wskazuje, że tak. Opozycja okazała się nieskuteczna i znajduje się w dużo gorszej kondycji niż podczas zeszłorocznego „ciamajdanu”. Władza zrealizowała większość przedwyborczych obietnic, a energia, z jaką pani Wassermann i Patryk Jaki wzięli się za wyjaśnianie afer, może jedynie przysporzyć poparcia dla „dobrej zmiany”. Przełamano opory w sprawie reformy aparatu sprawiedliwości. Przy okazji, konflikt między ośrodkami władzy o ustawy o KRS i Sądzie Najwyższym uważam w sumie za pożyteczny. Obnażył on konstytucyjną...
Marcin Wolski
Lubię Jacka Reachera, tego blisko 2-metrowego olbrzyma (nawet gdy w filmie gra go kurdupel Tom Cruise), byłego oficera żandarmerii USA, bez stałego miejsca zamieszkania, samochodu, komórki i karty kredytowej, który szwenda się po rozległym terytorium Stanów Zjednoczonych w poszukiwaniu kłopotów. Ucieleśnia on marzenie współczesnej Ameryki, przeżartej rakiem poprawności politycznej, o wartościach podstawowych i o sprawiedliwości, wymierzanej szybko i sprawnie, choć często niezgodnie z literą prawa. Ot, samotny szeryf w XXI wieku! Najnowsze dzieło Lee Childa „Adres nieznany” jest zbiorem 12 opowiadań pisanych dość niedawno, ale uzupełniających życiorys bohatera, którego fragmenty znamy z licznych powieści. Poznajemy jego rodzinę, dzieciństwo, twardą szkołę życia w różnych bazach...
Marcin Wolski
Ostatni tydzień spędziłem w Afryce. Tej czarnej, biednej, która przyjmie wszelką pomoc, ale natychmiast ją roztrwoni, a szybko mnożący się mieszkańcy zasilą jedynie rezerwuar potencjalnych uchodźców gotowych zalać bogatą Europę. I nie przestaję sobie zadawać pytania, dlaczego dystans między Afryką a światem pogłębia się, zamiast maleć? Nie przekonuje mnie teza o kolonialnym dziedzictwie. Wielokrotnie w dziejach zrzucenie obcego jarzma dawało impuls rozwojowy. Tu przeciwnie. Im dalej od czasów zniewolenia, tym większe objawy regresu. Może więc decyduje przekleństwo czynników geograficznych? Aliści w podobnych warunkach klimatycznych kraje azjatyckie potrafią tworzyć prężne gospodarki, wspaniałą kulturę, zadając kłam stwierdzeniu, że nie da się pracować w upale. Sądzę, że wszystko leży w...
Marcin Wolski
Historia komunistycznego kontrwywiadu układa się w grubą, czerwoną linię – od Informacji Wojskowej przez Wojskową Służbę Wewnętrzną po całkiem niedawno zlikwidowane WSI. Oczywiście swój rodowód wywodzi z osławionego SMIERSZA (Smiert szpionom), którego pomysłodawcą był sam Stalin. „Krótsze ramię Moskwy” Lecha Kowalskiego w świadomy sposób nawiązuje do tytułu pracy Sławomira Cenckiewicza „Długie ramię Moskwy”, poświęconej wojskowemu wywiadowi w PRL. Skąd różnica w długości ramion obu tych formacji? Celem wywiadu była penetracja całego świata, kontrwywiad już od czasów Dywizji Kościuszkowskiej koncentrował się na Polsce i Polakach. Miał ich zabezpieczać przed obcą penetracją, ale nade wszystko przed własnymi dążeniami wolnościowymi. W latach 50. obciąża go wiele zbrodni sądowych. Po...

Pages