Środowisko

Jacek Liziniewicz
Zbieranie grzybów to polski sport narodowy. Jak chyba żaden naród w Europie kochamy przemierzać las w poszukiwaniu kurek, prawdziwków, podgrzybków… Właśnie rusza sezon na grzyby. Odkąd pamiętam, późnym latem i wczesną jesienią chodzę do lasu na grzyby. To element rodzinnej tradycji, który wsiąkł we mnie tak bardzo, że przy każdej możliwej okazji staram się ruszyć z miasta i nazbierać swój koszyk runa. Jako że grzyby zbierałem od zawsze, to myślałem, że wiem o tej, w końcu niezbyt skomplikowanej czynności, wszystko. Wiedziałem, jakich grzybów i gdzie można się spodziewać. Wiedziałem, kiedy. Umiałem ukręcać nóżkę, tak aby pozostawić grzybnię w ziemi. Pewnego roku jednak dowiedziałem się, że jestem kompletnym ignorantem... Jak nauczyłem się zbierać grzyby? Było to kilka lat temu w...
Jacek Liziniewicz
W ostatnich latach w Polsce dochodzi do coraz większej liczby wypadków z udziałem niedźwiedzi. W większości winni są ludzie, którzy wychowani na bajkach o Yogim i Puchatku, zapominają, że to zwierzę to tak naprawdę dzika bestia, mogąca wyrządzić im krzywdę. W listopadzie 1902 r. prezydent Stanów Zjednoczonych Theodore Roosevelt wybrał się na polowanie na niedźwiedzie w Missisipi. W łowach brało udział kilku myśliwych zaproszonych przez gubernatora Andrew H. Longino. Polowanie trwało i każdy z zaproszonych gości już zdążył zabić swojego zwierza. Każdy, z wyjątkiem Theodore’a Roosevelta. W końcu asystenci polujących dygnitarzy osaczyli czarnego niedźwiedzia. Otoczony przez psy, został spętany i przywiązany do wierzby. Natychmiast powiadomiono o tym Roosevelta, który po kilku chwilach...
Jacek Liziniewicz
Mieszkańcy miast często podróżują setki, a nawet tysiące kilometrów, aby obcować z dziką przyrodą. Tymczasem często mają ją na wyciągnięcie ręki. I nie jest ona mniej tajemnicza niż w środku amazońskiej dżungli. Nathanael Johnson, pisarz i dziennikarz, zaproponował swoim czytelnikom specyficzny sposób obserwowania przyrody. Nie potrzeba do niego maskującego stroju za setki złotych. Specjalnej lunety, drogiego aparatu czy terenowego środka lokomocji. Nic z tych rzeczy. Świat przyrody jest bowiem bliżej, niż myślisz, a Johnson odkrył go podczas codziennych spacerów z malutką córeczką. Swoje spostrzeżenia zawarł w książce „Sekrety roślin i zwierząt w miejskiej dżungli”. Spójrz w górę i w dół W codziennym pędzie nie zwracamy uwagi na detale. Często bezrefleksyjnie mijamy skwery, parki...
Jacek Liziniewicz
Ktoś kiedyś powiedział, że zoo „to takie miejsce, gdzie dzikie zwierzęta, całkowicie bezpiecznie, mogą zza krat obserwować człowieka”. Ogrody zoologiczne odwiedzane tłumnie przez Polaków cieszą się coraz większą popularnością, chociaż rośnie również liczba ich przeciwników… Noe to chyba jedna z bardziej inspirujących postaci Starego Testamentu. Ten Boży człowiek wbrew wszystkiemu postanowił zaufać Panu i podporządkować się Jego ostrzeżeniu. Zaczął budować na pustyni ogromny statek. Zapewne Noe był obiektem drwin. Wielu uznawało go za głupca i przeszkadzało mu. Nawet jego żona, według tradycji ludowej, twierdziła, że oszalał. Jej uczucie pewnie się pogłębiło, gdy ten zaczął na Arkę zaganiać niepływające zwierzęta. W Biblii czytamy: „I właśnie owego dnia Noe oraz jego synowie: Sem, Cham...
Jacek Liziniewicz
Japończycy od wieków radzą osobom, które zakładają nowe rodziny i szukają miejsca do życia: kiedy się żenisz, wybierz miejsce bez dzika. Gdyby chcieć stosować tę metodę w Polsce, trudno byłoby wskazać miejsce do osiedlenia – zwierzęta te są bowiem w Polsce wszędzie, nie wyłączając największych miast. Jeszcze kilkanaście lat temu spotkanie z dzikiem było egzotyczną przygodą, zwykle kończącą się szybką ewakuacją na drzewo. Pokolenia wychowane na rymowankach Jana Brzechwy wiedzą wszak, że „Dzika każdy z nas unika, \ bo to bestia zła i dzika” i że przy spotkaniu z nim umiejętności skakania pod gałęziach są bardzo przydatne. Dziś zwierzęta te są niemal codziennością, o czym przekonała się w ubiegłym tygodniu ekipa Polsat News, nadająca prognozę pogody z Krynicy Morskiej. W czasie gdy...
Jacek Liziniewicz
Nie było od nich bardziej honorowych i prawdomównych osób na terenie I Rzeczypospolitej. Ich słowo nie wymagało potwierdzenia. Słynęli z odwagi i biegłego posługiwania się bronią. Bartnicy, bo o nich mowa, niemal wyginęli na terenie Polski, ale ich tradycje przetrwały i teraz przeżywają renesans. „Ja N. Przysięgam Panu Wszechmogącemu w chwalebnej Trójcy jedynemu, Królowi Jo. Mci panu naszemu miłemu, panu staroście tutejszemu żadnych nie czyniwał, puszczy puzarem nie popaliłem, pszczoł żadnemu bartnikowi w drzewach pospolitych nie działem, anim miodu gotowego nikomu chądziebnie nie bierał. Żywności ani naczyniów bartnych bartnikom nie bierałem. Drzew z pszczołami i proznych nie rąbywałem, ani wiadomie ogniem żadnegom nie popalił. Rojów pszczół z puszczy do domu swego nie nosiłem, anim...
Jacek Liziniewicz
64 osoby zginęły w ogromnym pożarze w Portugalii. Większość ofiar umarło we własnych samochodach, próbując uciec przed zagrożeniem. Ich auta stały się dla nich śmiertelną pułapką. Pożary lasów nie są zjawiskiem nowym. Właściwie naukowcy twierdzą, że zjawisko to narodziło się tuż po pojawieniu się na kuli ziemskiej roślin jakieś 420 milionów lat temu. Od tamtego czasu ogień jest jednym z czynników kształtujących nasz ekosystem, zwiększając m.in. liczbę gatunków występujących na jego terenie. Niektóre rośliny w pewien sposób przystosowały się nawet do tego zjawiska, czyniąc z wytrzymałości na ogień swój największy atut. Płonące eukaliptusy Eukaliptus to gatunek wywodzący się z Australii, Nowej Gwinei i południowo-wschodniej Indonezji. Drzewo jest bardzo cenne i ma szereg zastosowań...
Jacek Liziniewicz
836 tys. martwych drzew – na tyle szacuje się obecnie liczbę świerków, które uschły w Puszczy Białowieskiej. Rośliny, które jeszcze 10 lat temu były chlubą i dumą całej Polski, dziś jedynie straszą suchymi kikutami. A mogło być inaczej... To były prawdziwe giganty. Wiele z nich ocierało się o wysokość 50 metrów, co stanowiło fenomen nie tylko na skalę Polski, ale i Europy. Teraz jednak niewiele z tego pozostało. Wszystko przez ogromną liczbę mikroskopijnego jak na tę skalę owada, jakim jest kornik drukarz. Pewnie i on nie dałby rady, gdyby nie wparcie jego największych fanów z różnych organizacji ekologicznych, takich jak: „Pracownia na rzecz Wszystkich Istot”, „WWF”, „Greenpeace” czy „Clientearth”. Dokumenty prawdę powiedzą Miłośnik przyrody i były leśnik Artur Hampel ujawnił w...
Jacek Liziniewicz
Przez wieki sowy wzbudzały strach. Aktywne głównie nocą. Zjawiają się bezszelestnie i atakują tak skutecznie, że ofiara nie ma żadnych szans. Nic dziwnego, że ptak ten zwiastował wszystko co najgorsze… „Nie znałeś litości, panie! \ Hej, sowy, puchacze, kruki,\ I my nie znajmy litości: \ Szarpajmy jadło na sztuki, \ A kiedy jadła nie stanie, \ Szarpajmy ciało na sztuki, \ Niechaj nagie świecą kości” – któż nie zna tych słów z „Dziadów” Adama Mickiewicza? Sowy zawsze były i są tajemnicze, od średniowiecza podejrzewano je o kontakty z zaświatami. Jak tłumaczą naukowcy, wszystko prawdopodobnie dlatego, że ptaki te kojarzone są z cmentarzami, na których mieszkają w starych drzewach. Powodów, dla których na starych nekropoliach sów nie brakuje, jest kilka, jednak zasadniczy jest fakt, że...
Jacek Liziniewicz
– Wycofujemy się. Zaczniemy renegocjować i zobaczymy, czy będzie lepsza umowa. Jeśli się uda, to świetnie. Jeśli nie, to też dobrze – zapowiedział Donald Trump, ogłaszając wychodzenie z porozumienia paryskiego. Tym samym USA nie weźmie udziału w przedsięwzięciu, mimo że odpowiada za blisko 14 proc. światowej emisji CO2. W grudniu 2015 r. w Paryżu 195 krajów z całego świata zgodziło się zawrzeć porozumienie klimatyczne. W dokumencie ustalono ogólnoświatowy plan, który ma nas uchronić przed gwałtownie ocieplającym się klimatem. Celem jest, aby średnia ogólnoświatowa temperatura nie podniosła się do końca stulecia o więcej niż 2 stopnie. Największe obciążenia mają na siebie wziąć kraje rozwinięte, które wydadzą na projekty związane z ochroną klimatu minimum 100 mld dol. rocznie. W USA...
Jacek Liziniewicz
Przekop Mierzei Wiślanej, żeglowność polskich rzek i uruchomienie transportu wodnego, energetyka czy chociażby Puszcza Białowieska – to tylko niektóre z pól konfliktu, które dziś wytworzyły się pomiędzy polskim rządem a organizacjami ekologicznymi. 12 października 2007 r. Al Gore odbierał Nagrodę Nobla. Było to docenienie jego wkładu w walkę z procesem zmian klimatycznych. Nagroda przyszła tuż po głośnym filmie „Niewygodna prawda”, który okazał się kasowym sukcesem wyróżnionym nawet Noblem. W produkcji polityk Al Gore przekonuje, że mamy 10 lat, aby odwrócić niekorzystne tendencje, które mają doprowadzić do zagłady ziemi. Dziś dekada ostatniej szansy minęła. Świat dopiero w grudniu 2015 r. w Paryżu zgodził się działać w tej materii, ale i tak porozumienie nie weszło w życie. Teraz jest...
Jacek Liziniewicz
„Rudy ojciec, rudy dziadek, \ Rudy ogon – to mój spadek, \ A ja jestem rudy lis. \ Ruszaj stąd, bo będę gryzł” – pisał o nim w dziecinnej rymowance Jan Brzechwa. Lis to chyba mistrz leśnego PR-u, który własną bezwzględność przykrył sprytem i chytrością, za które to cechy zyskał szacunek człowieka. Lis to zwierzę, które zawsze ludzi fascynowało. Jest bohaterem niezliczonych bajek, opowieści i historii, w których przeważnie gra rolę cynicznego i chytrego stworzenia. Któż z nas nie pamięta z dzieciństwa, jak ten rudy cwaniak wykiwał łasego na komplementy kruka, zabierając mu ser, czy wykorzystał zapiekłego kozła do uwolnienia się z pułapki? Przykładów na spryt lisa jest wiele. Ot, choćby jego nory, które mają kilka wyjść umożliwiających ucieczkę, ale też ślepe korytarze, które utrudniają...
Jacek Liziniewicz
Rok 2008 był przełomowy w historii ludzkości. To wtedy okazało się, że ponad połowa mieszkańców naszej planety zamieszkuje w miastach. Według ONZ trend ten będzie się utrzymywał do momentu, aż blisko 6 mld osób będzie zamieszkiwać coraz większe metropolie. To wielkie wyzwanie również dla środowiska. Artisanopolis to projekt, którego świat nie widział. To pływające miasto wygrało konkurs organizowany przez Seasteading Institute, który od 2008 r. pracuje nad koncepcją samowystarczalnej sztucznej wyspy zamieszkiwanej przez ludzi. Projekt wybrany w 2016 r. zakłada stworzenie wyspy z 11 platform, które w każdej chwili będzie można przesunąć w dowolne miejsce. 300 mieszkańców sztucznej wyspy na Pacyfiku ma być całkowicie samowystarczalnych. Pożywienia ma im dostarczać system szklarni...
Jacek Liziniewicz
Juliusz Cezar pisał o nich, że są podobne do saren. Pliniusz Starszy wskazywał, że to zwierzę przypominające woła. Przezywano ich leśnymi osłami, a także utożsamiano z reniferami, a nawet jednorożcami. Wszystkie te obelgi mało łosia obchodzą. Znosi to z wrodzonym sobie spokojem. Łoś to prawdziwy leśny dziwak. Długie, chude nogi, zwane w gwarze myśliwskiej badylami, ledwo unoszą ogromny, ważący nawet 700 kg tułów. Wielki pysk groteskowo nie pasuje do całej reszty. Jakby tego było mało, zdarza się, że na głowie łoś nosi ogromne poroże, które może osiągać 1,2 m długości przy rozpiętości 2 m i masie do 20 kg. Pewnie dlatego każdemu, kto spotka to zwierzę w lesie, kojarzy się ono z czymś innym. A to z koniem, a to z jeleniem albo jeszcze innym gatunkiem. Każdy może sobie wyrobić własne...
Jacek Liziniewicz
Gdy zginie ostatnia pszczoła, ludzkości pozostaną tylko cztery lata życia – ta mroczna przepowiednia przypisywana Albertowi Einsteinowi spełnia się na naszych oczach. Dziś świat stoi przed wyzwaniem masowego ginięcia pszczół – tajemniczego zjawiska, nad którym od lat głowią się naukowcy z całego świata. Pszczoły to owady szczególne i powszechnie otaczane szacunkiem. Może dziś coraz rzadziej zdajemy sobie z tego sprawę, ale jest to jeden z nielicznych gatunków ze świata zwierząt, o którym wręcz nie wypada mówić, że zdycha i żre. Pszczoły według wierzeń ludowych miały bowiem posiadać duszę, a to sprawiało, że traktowano je jak ludzi, którzy umierali i za życia jedli. Drakońskie kary groziły również za uśmiercanie pszczół. I nie było z tym żartów. Na Litwie, jeżeli komuś dowiedziono...
Jacek Liziniewicz
Nielegalny handel zwierzętami i roślinami jest jednym z bardziej intratnych biznesów międzynarodowej przestępczości. Według szacunków sam tylko przemyt dzikich zwierząt przynosi około 10 mld dolarów rocznie. Ta wiadomość obiegła całą Polskę. Śląska policja odkryła na terenie posesji w Rybniku i Tarnowskich Górach zagrożone gatunki objęte międzynarodowymi traktatami. Może nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie okazało się, że jeden z mieszkańców trzymał w domu trzy krokodyle i dwa lwy. Zwierzęta zostały zarekwirowane i przewiezione do ogrodu zoologicznego w Poznaniu. Właściciele nietypowych zwierzaków domowych odpowiedzą przed sądem. Celnik zoolog Mimo że tylko nieliczni Polacy trzymają w ogródku krokodyle, to jednak problem obrotu dzikimi zwierzętami istnieje. Wiedzą o tym...
Jacek Liziniewicz
Co jest najniebezpieczniejszym zwierzęciem Europy? Wilk? Ryś? A może niedźwiedź? Nie! Na liście śmiertelnie niebezpiecznych zwierząt stworzonej przez UE znajdują się takie gatunki jak wiewiórka szara, wiewiórka czarna czy wyglądający na sympatycznego mundżak chiński. Hawaje to leżące na Oceanie Spokojnym wyspy. Są tak piękne, iż często mówi się, że gdyby w USA zaadresować list hasłem „Raj na ziemi”, to z pewnością listonosze przesłaliby go na którąś z wysp tego archipelagu. Nam Hawaje kojarzą się z akcją wielu amerykańskich filmów i seriali, gdzie przedstawia się je jako wyspy szczęśliwości, których nie imają się żadne problemy. Za obrazem wakacyjnego eldorado toczy się jednak prawdziwy bój o zachowanie charakteru tych wysp i ich dzikiej przyrody. A ta jest wyjątkowa. Głównie dlatego...
Jacek Liziniewicz
Liczy 1047 km długości i jest najdłuższą rzeką wpływającą wprost do Bałtyku. Przy okazji jedną z ostatnich wielkich rzek Europy nieuregulowanych i niezalanych betonem. Dawno, dawno temu południem dzisiejszej Polski rządził z Babiej Góry potężny król Beskid, syn Karpata. Wraz z żoną Boraną mieli trójkę dzieci: syna Lana oraz dwie córki Białkę i Czarnochę. Rodzina żyła szczęśliwie aż do dnia, w którym zmarł król Beskid. Wtedy to zgodnie z jego wolą podzielono władzę między dzieci. Synowi miało przypaść władanie ziemią, która miała zawsze być żyzna i służyć ludziom. Dwóm siostrom natomiast przyszło panować nad wodą i źródłami. Natychmiast po otrzymaniu władzy Białka i Czarnocha postanowiły opuścić góry i dwoma różnym drogami zaczęły iść na północ, a źródła wraz z nimi. Obie spotkały się w...
Jacek Liziniewicz
„Wspomniał Piotr na słowa, które mu powiedział Jezus: Pierwej, nim kogut dwa razy zapieje, trzy razy Mnie się wyprzesz. I wybuchnął płaczem” – tak św. Marek opisuje jedną z najbardziej dramatycznych scen w Nowym Testamencie, która umieściła koguta na stałe w historii ludzkości i związała kurę z Świętami Wielkanocnymi. „Kura jest najlepszym przykładem, do czego doprowadza bliskie \ współżycie z ludźmi. Zatraciła zupełnie ptasią lekkość i wdzięk. \ Ogon sterczy nad wydatnym kuprem jak za duży kapelusz \ w złym guście: Jej rzadkie chwile uniesienia, kiedy staje na \ jednej nodze i zakleja okrągłe oczy błoniastymi powiekami, \ są wstrząsająco obrzydliwe. I w dodatku ta parodia śpiewu, \ poderżnięte suplikacje nad rzeczą niewypowiedzianie \ śmieszną: okrągłym, białym, umazanym jajkiem...
Jacek Liziniewicz
„Wspomniał Piotr na słowa, które mu powiedział Jezus: Pierwej, nim kogut dwa razy zapieje, trzy razy Mnie się wyprzesz. I wybuchnął płaczem” – tak św. Marek opisuje jedną z najbardziej dramatycznych scen w Nowym Testamencie, która umieściła koguta na stałe w historii ludzkości i związała kurę z Świętami Wielkanocnymi. „Kura jest najlepszym przykładem, do czego doprowadza bliskie \ współżycie z ludźmi. Zatraciła zupełnie ptasią lekkość i wdzięk. \ Ogon sterczy nad wydatnym kuprem jak za duży kapelusz \ w złym guście: Jej rzadkie chwile uniesienia, kiedy staje na \ jednej nodze i zakleja okrągłe oczy błoniastymi powiekami, \ są wstrząsająco obrzydliwe. I w dodatku ta parodia śpiewu, \ poderżnięte suplikacje nad rzeczą niewypowiedzianie \ śmieszną: okrągłym, białym, umazanym jajkiem...

Pages