W drodze wyjątku? Budowanie kontekstu a prawda

Dobrze, że mówimy coraz więcej i głośniej o polskich bohaterach ratujących Żydów w trakcie II wojny światowej. Problemem może być jednak perspektywa. Bowiem opowiadając o postawach Sprawiedliwych, można je ukazać albo jako niezwykłe, lecz wynikające z powszechnie obowiązujących w społeczeństwie polskim moralnych postaw i nakazów, albo zupełnie wyjątkowe, rzadko spotykane i wyróżniające się na tle ponurej powszechnej rzeczywistości. To właśnie odmalowanie kontekstu wydarzeń może odgrywać ważną rolę w kształtowaniu narracji o polskich postawach wobec Żydów w czasie okupacji. Za przykład niech posłuży książka o rotmistrzu Witoldzie Pileckim napisana przez Jacka Fairweathera – „The Volunteer” („Ochotnik”).

„The Volunteer” to książka, która dostała szerokie wsparcie polskich instytucji, z Instytutem Pileckiego na czele, służącego autorowi pomocą fachową – źródłami i ich tłumaczeniem. Oczywiście wydaje się, że nic lepszego nie może nas spotkać niż zainteresowanie zagranicznych autorów takimi postaciami jak Pilecki, który swój przerażający raport o Dziele Zagłady napisał i przekazał władzom, aby wieść o tym, co robią Niemcy, wstrząsnęła całym światem. Kto lepiej, jak nie on, nadaje się na ambasadora polskiej sprawy, zważywszy również fakt, iż jego proces i zamordowanie przez stalinowski „sąd” tworzy dodatkowy wymiar, umożliwia opowieść o obu totalitaryzmach, które rzuciły się nam do gardła w 1939 roku. Zatem zdaje się, że inicjatywy takie jak książki czy filmy twórców zagranicznych mogą nam wyjść tylko na dobre. Z tego względu nie dziwi to, że Jack Fairweather dostał wsparcie Polski przy pisaniu książki, a potem również przy jej promowaniu czy zgłaszaniu do nagród (to także wymaga funduszy). Z tym większym optymizmem usiadłem do lektury, by… z każdą przeczytaną stroną wpadać w coraz większą konfuzję.
O ile opis piekła Auschwitz, odwagi i pełnej ofiarności postawy rotmistrza Pileckiego są tu zgodne z naszą wiedzą na ten temat, o tyle cały...
[pozostało do przeczytania 75% tekstu]
Dostęp do artykułów: