Fake news

Wojciech Mucha
„The New York Times” opisał mechanizm przedostawania się fałszywej informacji z ciemnych zakątków rosyjskiego Internetu aż do Fox News – jednej z głównych amerykańskich stacji informacyjnych. Jak w każdej dezinformacji i tu było ziarenko prawdy. Po kolei: w 2014 r. dwa rosyjskie samoloty bombowe Su-24 wykonały agresywne przeloty w pobliżu amerykańskiego niszczyciela rakietowego USS Donald Cook, znajdującego się na wodach międzynarodowych Morza Czarnego. Pentagon określił zdarzenie jako prowokację. Chwilę po incydencie, na rosyjskiej stronie satyrycznej przedstawiono incydent jako zaczątek wojny i opisano rzekomą paniczną reakcję załogi Donalda Cooka. Przedstawiono nawet fikcyjny list rzekomego amerykańskiego marynarza do ukochanej, opisującego równie rzekomy atak Rosjan. Jednocześnie...
Wojciech Mucha
Ta sprawa jest co najmniej kontrowersyjna. Stację CNN posądza się o zorganizowanie (i zrelacjonowanie) w Londynie fałszywego protestu muzułmanów przeciwko zamachowcom z tzw. Państwa Islamskiego. Na filmie opublikowanym dzień po tragicznych zdarzeniach, kiedy to islamiści w centrum miasta zamordowali siedem osób, widać, jak Becky Anderson, reporterka stacji, ustawia przed kamerami grupę kobiet w tradycyjnych muzułmańskich strojach. Część z nich trzyma kartki z hasłami: „ISIS przegra, Miłość zwycięży”, „ISIS – wrogowie człowieczeństwa”. Po wykreowaniu scenerii na zamkniętej uprzednio przez policję ulicy (to w tej okolicy doszło do zamachu), Anderson mówi do widzów: „Jaka piękna scena. Spójrzcie na ludzi stojących za mną. Są smutni z powodu wczorajszych wydarzeń, mają jednak nadzieję na...
Wojciech Mucha
O tym, jak nieprawdziwe informacje postrzegane są przez licealistów, pisaliśmy w ubiegłym tygodniu. Jak się jednak okazuje, nie lepiej jest wśród… polskich dziennikarzy. Badanie polskich dziennikarzy zostało zrealizowane w kwietniu br. przez Instytut Badawczy ARC Rynek i Opinia. Ankieta obejmowała dziennikarzy z różnych typów mediów, zarówno lokalnych, jak i ogólnokrajowych, drukowanych i elektronicznych. Wyniki są cokolwiek zastanawiające. I tak: 1. Niemal 50 proc. ankietowanych deklaruje, że w ostatnim miesiącu uwierzyli w fałszywą informację. 2. Ponad 4 na 10 dziennikarzy spotyka się z fejkami od kilku razy w tygodniu do nawet kilku razy w ciągu dnia. 3. Dane polscy dziennikarze sprawdzają w Internecie oraz wśród ekspertów. 4. 9 na 10 badanych wyraża opinię, że skala...
Wojciech Mucha
Rosja przygotowuje się do totalnej wojny informacyjnej ze światem, zaplanowanej na wiele lat. Fundacja Centrum Analiz Propagandy i Dezinformacji opublikowała ważny raport, dotyczący podpisanego na początku maja przez Władimira Putina dekretu „O strategii rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Federacji Rosyjskiej na lata 2017–2030”. Jak dowodzi CAPiD, głównym celem strategii wymienionym w dokumencie jest „stworzenie warunków dla kształtowania w Federacji Rosyjskiej społeczeństwa wiedzy”. Można jednak wnioskować, iż Rosja przygotowuje się do totalnej wojny informacyjnej ze światem, zaplanowanej na wiele lat, a aspekt defensywny tej wojny będzie stanowił jej kluczową rolę. Wśród priorytetów nowej strategii wymieniono: zapewnienie obywatelom prawa dostępu do informacji;...
Wojciech Mucha
Dziś w rubryce obalamy pięć największych rosyjskich mitów o NATO. Mit 1: NATO przygotowuje atak na Rosję. NATO jest sojuszem obronnym, którego ćwiczenia i rozmieszczenie wojskowe nie są skierowane przeciwko Rosji lub innemu krajowi. W bezpośredniej reakcji na rosyjskie wykorzystanie sił zbrojnych wobec swoich sąsiadów, NATO wysłało międzynarodowe grupy bojowe do państw bałtyckich i Polski. Nie można ich porównać do trzech dywizji, które Rosja utworzyła w Zachodnim i Południowym Rejonie Wojskowym. Mit 2: rozszerzenie NATO zagraża Rosji. Każdy kraj, który przystąpi do NATO, podpisuje zobowiązanie, że „Sojusz nie dąży do konfrontacji i nie stwarza zagrożenia dla Rosji”. Każdy suwerenny naród ma prawo wybrać własne zabezpieczenia. Jest to podstawowa zasada bezpieczeństwa europejskiego...
Wojciech Mucha
Okazuje się, że nieprawdziwe informacje to nie tylko kwestie polityczne i społeczne, do czego zdążyliśmy się przyzwyczaić i na co zwracamy baczniejszą uwagę. Jak podaje serwis agropolska.pl, coraz trudniej walczy się z fake newsami dotyczącymi żywności. Eksperci zwracają uwagę, że taka dezinformacja dotknęła niedawno popularny krem do smarowania pieczywa – Nutellę. W sieci huczało o rzekomej szkodliwości przysmaku ze względu na zawartość w nim oleju palmowego. Sprawa okazała się dęta, jednak mogła uderzyć w producenta. Coraz częściej słyszymy także, że szkodliwe ma być mleko, choć od tysięcy lat jest powszechnym składnikiem naszej diety, lub mięso, które jako żywo również jemy od zawsze. W drugą stronę – coraz częściej czytamy o „niesamowitych właściwościach” zwyczajnych przypraw czy...
Wojciech Mucha
Jeśli nie podoba ci się agresywna polityka Kremla, prawdopodobnie jesteś rusofobem. Taką pałką już niemal oficjalnie posługują się rosyjscy propagandyści. Fundacja „Bezpieczna Cyberprzestrzeń” w ramach prowadzanego przez siebie projektu Info Ops wzięła „na warsztat” pojęcia „rusofobia” i „rusofob”. Z przeprowadzonej analizy wynika, że „zjawisko rusofobii w ciągu ostatnich czterech lat trwale wpisało się do publicystyki propagandowej rosyjskich ośrodków medialnych”. Posługiwanie się rusofobią w ujęciu propagandowym „pomaga indoktrynatorom w realizacji geopolityki informacyjnej – zjawiska budowania obrazu świata skupionego na rywalizacji zachodu ze wschodem, pod względem politycznym, kulturowym, militarnym i społecznym”. Co to oznacza w praktyce? Ano tyle, że wraz z zaostrzeniem się...
Wojciech Mucha
W Warszawie rozpoczęła działalność Fundacja Centrum Analiz Propagandy i Dezinformacji. Jak zapewniają twórcy, jest ona „pierwszą organizacją pozarządową w Polsce ukierunkowaną na systemowe i analityczne podejście do wyzwań związanych z obszarem wojny informacyjnej i psychologicznej”. W swojej premierowej analizie fundacja skupia się na głównych celach rosyjskiej propagandy na 2017 rok. Wyszczególniono kilka obszarów, które mieszczą się w „szczególnym zainteresowaniu” Kremla. Pierwszy został poddany analizie oczywiście „odcinek polsko-ukraiński”. Jak dowodzą eksperci, „zakładać można, że do standardowych metod dezinformacji dojdą też w Polsce działania związane z przemocą fizyczną oraz atakami na obiekty administracji państwowej ze strony rzekomo ukraińskiej mniejszości w Polsce. Jednym...
Wojciech Mucha
Tydzień bez dezinformacji nieprędko się pojawi. Ostatnio jej ofiarami padły obie strony polskiej sceny politycznej. Niemiłe chwile przeżyła posłanka Platformy Obywatelskiej Kinga Gajewska. W Internecie rozpowszechniano jej fotografię z należącym rzekomo do niej cytatem, w którym przyznawała się do bycia prostytutką, usuwania ciąży i gardzenia starszymi, wierzącymi osobami. Wielu internatów celowo rozpuszczało „fajka” dalej, a część z nich zapewne uwierzyła w jego prawdziwość. Gajewska zapowiedziała skierowanie sprawy do prokuratury. Co ciekawe, paszkwil na posłankę był rozsyłany z konta twitterowego, które jednocześnie publikowało treści mogące wskazywać na „rosyjski ślad”. Nakierowane one były na odbiorcę skrajnie prawicowego, nastawionego antyamerykańsko, antyunijnie i antyimigrancko...
Wojciech Mucha
Europosłowie chcą walczyć z „fake news”, proponują usuwanie nieprawdziwych wiadomości z sieci i nakładanie kar finansowych na platformy publikujące takie treści. Na tym może się jednak nie skończyć, bo oprócz nieprawdziwych informacji na celowniku znalazł się także szeroki wachlarz treści, które Bruksela uzna za szkodliwe. Zdaniem deputowanych „sześciu na dziesięciu internautów publikuje wiadomości lub przesyła je dalej bez uprzedniego przeczytania, a większość ludzi nie rozpoznaje, czy trafiające do nich informacje są prawdziwe czy fałszywe”. – Powinniśmy przyjąć rozwiązania, które pozwolą ograniczyć rozprzestrzenianie niesprawdzonych informacji. A także edukować obywateli, przede wszystkim dzieci i młodzież, jak rozpoznawać „fake news” – mówiła podczas sesji plenarnej PE w...
Wojciech Mucha
Ofiarą medialnej nagonki i dezinformacji padł ostatnio Stanisław Pięta. Poseł PiS znany z soczystego języka w ostrych słowach skrytykował organizatorów protestu Związku Nauczycielstwa Polskiego, który odbył się przed kilkunastoma dniami. – Jeśliby to ode mnie zależało, wyrzuciłbym tę czerwoną lumpeninteligencję na pysk! – cytuje posła PiS „Super Express”. Znanemu naszym czytelnikom parlamentarzyście chodziło o organizatorów protestu. – ZNP to postkomunistyczna, progenderowa i prorosyjska organizacja – powiedział Pięta. W mediach rozpętano jednak aferę, że Pięta miał na myśli samych belfrów, gotowych przyłączyć się do protestu. W wielu tytułach słowa posła przedstawiano jako „atak na nauczycieli” i rzekomą pogardę, którą w stosunku do nich prezentuje Prawo i Sprawiedliwość. Co ciekawe,...
Wojciech Mucha
Świadek koronny z „Russia Today” Amerykańska senacka komisja ds. wywiadu bada wpływ Rosji na ostatnie wybory prezydenckie. Na celowniku śledczych znalazły się m.in. fałszywe informacje publikowane przez rosyjskie serwisy takie jak „Sputnik”, które następnie były wykorzystywane w kampanii wyborczej. Tak było choćby w przypadku rzekomego ataku terrorystycznego na bazę lotniczą w Incirlik w Turcji. Na fałszywkę złapał się nawet Paul Manafort, szef kampanii Trumpa, który powtórzył ją na antenie CNN, mówiąc o „ataku terrorystycznym na bazę NATO”. Sprawa robi się poważna, ponieważ oskarżany o kontakty z Rosjanami i z tego powodu zdymisjonowany już b. doradca Trumpa i stały komentator propagandowej stacji „Russia Today” Michael Flynn zaproponował FBI i komisjom z Kongresu, że będzie zeznawał w...
Wojciech Mucha
Właściciele Facebooka od dawna deklarowali, że mają zamiar ruszyć do walki przeciwko fałszywym informacjom. W połowie lutego przekonywał o tym założyciel serwisu Mark Zuckerberg, mówiąc, że „oddanie głosu każdemu, kto tego chce, było historycznym momentem i odbiło się pozytywnie na dyskursie społecznym”. Dodał, że „każdy ma prawo do swoich opinii, nawet jeśli inni uważają je za złe”. Zapowiedział również, że nie chce cenzury, lecz jedynie mechanizmu weryfikacji informacji. W ub. tygodniu Facebook podjął współpracę z największymi agencjami informacyjnymi (m.in. Associated Press) oraz snopes.com – serwisem zajmującym się weryfikacją informacji. To one są odpowiedzialne za analizę treści i następnie „oznaczanie” artykułów krążących po portalu jako fałszywe. Gdy tak się stanie, w serwisie...
Wojciech Mucha
W Polsce zagrożenie dezinformacją płynie przede wszystkim ze strony tzw. mediów głównego nurtu. „Sensacja! Francuska populistka, zwolenniczka sojuszu z Putinem i kandydatka Frontu Narodowego na prezydenta Marine Le Pen, chce wraz z Jarosławem Kaczyńskim dokonać demontażu Unii Europejskiej!” – mniej więcej taki przekaz zdominował polską przestrzeń medialną 13 marca. Zagrzały się paski w telewizjach informacyjnych, a na odcinek mediów społecznościowych ruszyli politycy opozycji, wzburzeni internauci i armia trolli. Zaczęło się od słów Le Pen, które, zdaniem redaktora „Rzeczpospolitej”, miały paść podczas spotkania z dziennikarzami: „Jeśli wygram, podejmę współpracę z Kaczyńskim o demontażu Unii”. Sprawa żyła swoim życiem przez długie godziny: „Bardzo znamienne, z kim Le Pen chce...
Wojciech Mucha
Tytuł: „PILNE. Szef opozycji z zarzutami. Ucieka z kraju” może nas podekscytować, ale i zmylić. Dlatego koniecznie czytajmy dalszą część tekstu. Nie tylko tytuł może nas zmylić. Dlatego weryfikujmy informacje. Oto kilka zasad. Sprawdzaj źródło – wyspecjalizowane ośrodki, takie jak rosyjska agencja Sputnik czy tamtejsza Russia Today, to okręty flagowe dezinformacji. W sieci mnóstwo jest także stron udających serwisy informacyjne czy telewizje. Dodajmy do tego niezliczone blogi, kanały i portaliki produkujące newsy non stop. To z nich płynie kłamstwo, które zaczyna żyć swoim życiem w portalach społecznościowych, skąd często trafia do poważnych mediów. Sprawdzaj datę publikacji – jeśli widzisz na Twitterze czy Facebooku komentarz np. prezydenta Andrzeja Dudy krytykującego rząd lub...
Wojciech Mucha
Oburzenie, niechęć, nienawiść – wywołanie takich emocji w stosunku to obranego „celu” to główne zadanie speców od wojny informacyjnej. Tak było w przypadku informacji o tym, że władze Kijowa przed przypadającym na pierwszą połowę maja tego roku konkursem Eurowizji planują masową eksterminację bezpańskich psów. O tym, że bezdomne zwierzęta to za naszą wschodnią granicą plaga, wie każdy, kto choć raz tankował na tamtejszych stacjach benzynowych. Sprawa wzburzyła internautów jak sieć długa i szeroka. Nie brakowało oczywiście politycznych uwag i życzeń śmierci dla bezdusznych „ukrów” i rakiet na Kijów. Pod petycją przeciwko rzekomemu uśmiercaniu zwierząt podpisało się ponad 14 tys. osób z całego świata Jak się jednak okazało, nic podobnego nie ma miejsca. Władze Kijowa oświadczyły, że „...
Wojciech Mucha
Fałszywe informacje, pisane celowo kłamstwa. Plaga dzisiejszych mediów elektronicznych. Powielane w sieci z premedytacją oraz bezmyślnie. Jak się przed nimi bronić? Każdego dnia jesteśmy bombardowani taką liczbą bodźców informacyjnych, że ich weryfikacja staje się praktycznie niemożliwa. Wraz z pojawieniem się alternatywnych wobec prasy, radia i telewizji źródeł masowego przekazu wzrosła ilość treści niewiadomego pochodzenia, które wypaczają rzeczywistość lub mówiąc wprost – są kłamstwem. Nie znaczy to oczywiście, że jedynym problemem są źródła niezweryfikowane – znamy przecież doskonale przykłady dezinformacji podawane przez „wiodące media” (choćby w przypadku tragedii smoleńskiej, kiedy przekonywano o obecności generała Błasika w kokpicie rządowego tupolewa lub rozsiewano plotkę o...